Kategorie
Leki bez recepty (OTC)
Leki na receptę (RX)
Suplementy diety
Wyroby medyczne
Środki spożywcze
Dermokosmetyki
Poradniki
Schorzenia
Substancje czynne
Interakcje
Porady
Kalkulatory
Badania kliniczneIndeks substancji czynnych
strona nr 61
Substancje czynne mogą mieć różne pochodzenie – od związków syntetycznych, przez naturalne ekstrakty roślinne, po witaminy i minerały wspierające organizm. Jeśli chcesz szybko sprawdzić, jak działa dany składnik i w jakich sytuacjach znajduje zastosowanie, skorzystaj z naszego indeksu. Znajdziesz tu jasne opisy właściwości, działania i zastosowania poszczególnych substancji.
- surowce roślinne
Lukrecja chińska (Glycyrrhiza uralensis) to surowiec zielarski bogaty w glicyryzynę, flawonoidy i polisacharydy. Wykazuje właściwości przeciwzapalne, przeciwwirusowe i antyoksydacyjne. Przy długotrwałym stosowaniu może powodować nadciśnienie i hipokaliemię – WHO zaleca limit 100 mg glicyryzyny dziennie.
- surowce roślinne
Korzeń lukrecji gładkiej zawiera glicyryzynę (do 16% suchej masy), flawonoidy i saponiny triterpenoidowe. Wspomaga trawienie, łagodzi podrażnienia błon śluzowych i wykazuje działanie przeciwzapalne. Nadmierne stosowanie grozi podwyższeniem ciśnienia, niedoborem potasu i zaburzeniami rytmu serca.
- surowce roślinne
Lulek czarny (Hyoscyamus niger) zawiera toksyczne alkaloidy tropanowe – hioscyjaminę, skopolaminę i atropinę – obecne we wszystkich częściach rośliny. Wyizolowane substancje czynne są stosowane w lekach na receptę przy nudnościach, skurczach i nadreaktywnym pęcherzu. Cała roślina jest śmiertelnie trująca i nie może być stosowana samodzielnie.
Lumakaftor stosowany jest w terapii mukowiscydozy u pacjentów z określoną mutacją genu, poprawiając funkcjonowanie białka CFTR i wspierając pracę układu oddechowego.
- syntetyczne i biologiczne
Lurazydon to nowoczesny lek przeciwpsychotyczny, stosowany w leczeniu schizofrenii, charakteryzujący się selektywnym działaniem na układ nerwowy i korzystnym profilem bezpieczeństwa.
- syntetyczne i biologiczne
Luspatercept stosowany w leczeniu niedokrwistości u dorosłych z zespołami mielodysplastycznymi lub beta-talasemią ogranicza konieczność transfuzji, wspierając produkcję dojrzałych erytrocytów.
- syntetyczne i biologiczne
Lusutrombopag podnosi liczbę płytek krwi u dorosłych z przewlekłą chorobą wątroby przed zabiegami, minimalizując ryzyko krwawienia. Stosowany jest krótko, w formie doustnych tabletek.
- syntetyczne i biologiczne
Luteina to karotenoid gromadzący się w plamce żółtej siatkówki, gdzie filtruje niebieskie światło i neutralizuje wolne rodniki. Badanie AREDS2 potwierdziło, że jej suplementacja (zwykle 10–20 mg/dobę) zmniejsza ryzyko progresji AMD. Wyższe spożycie wiąże się też z niższym ryzykiem zaćmy. Suplement wchłania się lepiej z tłuszczem.
- syntetyczne i biologiczne
Luteolina to naturalny flawon o działaniu przeciwzapalnym i antyoksydacyjnym. Hamuje szlaki NF-κB i MAPK, ograniczając produkcję cytokin zapalnych. Biodostępność po doustnym podaniu jest niska (do 10%). Suplementy zawierają 50–200 mg/dobę, a badania kliniczne są wciąż we wczesnej fazie.
Lutet (177Lu) to radioizotop stosowany w terapii guzów neuroendokrynnych i raka prostaty. Emituje promieniowanie beta niszczące komórki nowotworowe oraz gamma umożliwiające monitorowanie leczenia.
- syntetyczne i biologiczne
Lutropina alfa wspiera leczenie niepłodności u kobiet z niedoborem LH i FSH, stymulując dojrzewanie pęcherzyka jajnikowego. Umożliwia precyzyjne dopasowanie terapii hormonalnej.
- surowce roślinne
Maca to andyjski korzeń bogaty w macamidy, glukozynolany i polifenole. Wstępne badania sugerują możliwe działanie na libido, płodność i objawy menopauzy. Stosowana w dawkach 1,5–3 g/dobę; przeciwwskazana w ciąży, przy nowotworach hormonozależnych i chorobach tarczycy.
- surowce roślinne
Macierzanka piaskowa (Thymus serpyllum) to zioło zawierające tymol i karwakrol, które wykazują działanie antyseptyczne, wykrztuśne i rozkurczowe. Stosuje się je przy kaszlu, przeziębieniu, dolegliwościach trawiennych oraz zewnętrznie na skórę i błony śluzowe.
- syntetyczne i biologiczne
Macymorelina to doustny lek diagnostyczny naśladujący ghrelin – stosowany w teście na niedobór hormonu wzrostu u dorosłych. Podaje się ją jednorazowo na czczo w dawce 0,5 mg/kg; szczyt wyrzutu GH następuje 30–90 minut po przyjęciu. Lek jest zatwierdzony przez FDA i EMA jako bezpieczna alternatywa dla insulinowego testu tolerancji.
- syntetyczne i biologiczne
Macytentan to doustny antagonista receptorów endoteliny stosowany w tętniczym nadciśnieniu płucnym. Dawka 10 mg raz na dobę zmniejsza ryzyko zgonu lub pogorszenia choroby o 45% (badanie SERAPHIN). Lek jest przeciwwskazany w ciąży i wymaga regularnej kontroli morfologii krwi.
- surowce roślinne
Mącznica lekarska – liście krzewu zawierającego arbutynę, stosowane tradycyjnie przy łagodnych infekcjach dróg moczowych. Dawkowanie: 400–800 mg arbutyny dziennie, maksymalnie 1–2 tygodnie. Przeciwwskazana w ciąży i u dzieci poniżej 12. roku życia.
- surowce roślinne
Maczużnik chiński (Cordyceps) to grzyb leczniczy bogaty w kordycepinę, β-glukany i ergosterol. Badania przedkliniczne sugerują działanie immunomodulujące, przeciwzapalne i antyoksydacyjne. Przed stosowaniem warto skonsultować się ze specjalistą, szczególnie przy przyjmowaniu leków rozrzedzających krew lub obniżających cukier.
- syntetyczne i biologiczne
Madekasozyd pochodzi z Centella asiatica i wykazuje udokumentowane działanie przeciwzapalne, antyoksydacyjne i wspomagające gojenie. Pobudza produkcję kolagenu, wzmacnia barierę skóry i łagodzi podrażnienia – szczególnie przydatny w pielęgnacji skóry wrażliwej i atopowej.
- witaminy i minerały
Magnez uczestniczy w ponad 300 reakcjach enzymatycznych w organizmie. Zapotrzebowanie dorosłych wynosi 310–420 mg/dobę z diety; suplementy stosuje się do 250–350 mg/dobę. Niedobór objawia się skurczami, zmęczeniem i zaburzeniami rytmu serca. Cytrynian i glicynian magnezu wchłaniają się najlepiej; tlenek magnezu działa głównie jako środek przeczyszczający i antacidum.
- witaminy i minerały
Magnez L-treonian to forma magnezu przenikająca barierę krew–mózg, wspierająca pamięć, sen i redukcję stresu. Panel EFSA uznał suplementację do 3000 mg/dobę za bezpieczną. Przed zastosowaniem warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą, zwłaszcza przy chorobach nerek lub przyjmowaniu innych leków.
- surowce roślinne
Wyciąg z kory magnolii lekarskiej dostarcza honokiolu i magnololu – neolignany te modulują receptory GABA-A, pomagają obniżyć kortyzol i wspierają zasypianie. Typowa dawka to 200–500 mg dziennie; preparat jest przeciwwskazany w ciąży i może wchodzić w interakcje z lekami uspokajającymi.
- surowce roślinne
Mahoniowiec (Mahonia aquifolium) – wyciąg z kory zawierający berberynę i inne alkaloidy izochinolinowe. Stosowany miejscowo (krem 10%) w łuszczycy i atopowym zapaleniu skóry; wykazuje działanie przeciwzapalne, przeciwdrobnoustrojowe i antyproliferacyjne. Wymaga ostrożności przy stosowaniu doustnym – liczne interakcje lekowe i przeciwwskazanie w ciąży.
- surowce roślinne
Majeranek ogrodowy to tradycyjne zioło uznane przez HMPC za produkt leczniczy przy łagodnych zaburzeniach trawienia i stanach zapalnych nosa. Zawiera olejek eteryczny bogaty w terpinen-4-ol, kwas rozmarynowy i ursolowy. Wymaga ostrożności w ciąży i przy lekach przeciwzakrzepowych.
- surowce roślinne
Mak lekarski (Papaver somniferum) dostarcza ponad 80 alkaloidów, w tym morfinę, kodeinę, papawerynę i noskopinę, które są podstawą wielu leków przeciwbólowych, przeciwkaszlowych i rozkurczowych. Nasiona i olej z nasion maku lekarskiego są bezpieczne w żywności i nie zawierają aktywnych alkaloidów opioidowych.
- surowce roślinne
Mak polny (Papaver rhoeas) zawiera alkaloidy (głównie reozynę), flawonoidy i antocyjany. Tradycyjnie stosowany przy kaszlu, bezsenności i łagodnym bólu – bez uzależnienia. Brakuje badań klinicznych u ludzi. Suszone płatki są prawdopodobnie bezpieczne dla dorosłych, ale świeże części rośliny mogą szkodzić dzieciom.
- surowce roślinne
Makadamia to orzech z wyjątkowo dużą zawartością jednonienasyconych kwasów tłuszczowych (omega-7 i omega-9), który wspiera prawidłowy poziom cholesterolu. Dostarcza też fitosteroli, skwalenu, witaminy E, flawonoidów i manganu. Stosowana zarówno jako żywność, jak i w postaci oleju do pielęgnacji skóry.
- syntetyczne i biologiczne
Makrogol (polietylenoglikol, PEG) to osmotyczny środek przeczyszczający i wszechstronna substancja pomocnicza w lekach. Wiąże wodę w jelicie, zmiękczając stolec bez wchłaniania do krwi. Stosowany w zaparciach u dzieci i dorosłych, w ciąży i przy chorobach nerek. W farmacji – składnik tabletek, maści, kropli do oczu i leków do wstrzykiwań.
- surowce roślinne
Malina właściwa (Rubus idaeus) – owoce bogate w antocyjany i witaminę C, liście klasyfikowane przez HMPC jako tradycyjny ziołowy produkt leczniczy na łagodne skurcze menstruacyjne i biegunkę. Liście zawierają garbniki, flawonoidy i minerały; herbata z liści wymaga ostrożności w ciąży.
- Maltitol
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
Maltodekstryna to substancja pomocnicza w lekach i suplementach – wypełniacz, spoiwo i nośnik składników aktywnych. Jej właściwości zależą od wartości DE. Osoby z celiakią powinny weryfikować źródło skrobi użytej do jej produkcji.
- syntetyczne i biologiczne
Maltoza to cukier słodowy zbudowany z dwóch cząsteczek glukozy. Dostarcza 405 kcal/100 g, szybko podnosi poziom cukru we krwi i nie zawiera tłuszczu ani białka. Naturalnie występuje w słodzie, pieczywie i gotowanych słodkich ziemniakach. Nadmiar jako cukier dodany jest niekorzystny dla zdrowia.
- surowce roślinne
Kwiat malwy afrykańskiej zawiera mucylaginy (6–9%), flawonoidy i kwasy fenolowe. Tworzy ochronną warstwę na błonach śluzowych gardła, dróg oddechowych i przewodu pokarmowego. Może spowalniać wchłanianie leków – należy zachować odstęp czasowy między preparatem a innymi lekami.
- Malwa biała
Opis w przygotowaniu
- surowce roślinne
Malwa czarna (Alcea rosea) to roślina o ciemnofioletowych kwiatach bogatych w antocyjany, flawonoidy i polisacharydy śluzowe. Tradycyjnie stosowana przy podrażnieniach gardła i układu pokarmowego. Wymaga ostrożności u diabetyków i kobiet w ciąży.
- surowce roślinne
Malwa sudańska (Hibiscus sabdariffa) to roślina bogata w antocyjany i kwas protokatechowy, stosowana tradycyjnie w naparach. Wstępne badania wskazują na działanie hipotensyjne i przeciwutleniające. Może wchodzić w interakcje z lekami na ciśnienie, cukrzycę i chlorochiną. Niewskazana w ciąży.
- surowce roślinne
Malwa zwyczajna (Alcea rosea) zawiera śluzowe polisacharydy, flawonoidy i antocyjany. Tradycyjnie stosowana przy podrażnieniach gardła, kaszlu i dolegliwościach trawiennych. Może wchodzić w interakcje z lekami przeciwcukrzycowymi i spowalniać wchłanianie leków doustnych.
- surowce roślinne
Mandarynka (Citrus reticulata) dostarcza hesperydyny, nobiletyny i tangeretyny – flawonoidów o działaniu przeciwzapalnym i antyoksydacyjnym. Olejek mandarynkowy zawiera głównie d-limonen i wykazuje właściwości uspokajające oraz fotouczulające. Skórka może wchodzić w interakcje z lekami metabolizowanymi przez CYP3A4.
- surowce roślinne
Mandarynka japońska (Citrus unshiu) to cytrus bogaty w hesperydynę, narirutynę i beta-kryptoksantynę. Badania wskazują na właściwości antyoksydacyjne i możliwy wpływ na elastyczność naczyń krwionośnych. Skórka od wieków używana jest w medycynie tradycyjnej jako chenpi.
- syntetyczne i biologiczne
Mandur Bhasma to ajurwedyjski preparat z tlenku żelaza (Fe₂O₃), stosowany tradycyjnie przy niedokrwistości z niedoboru żelaza, zaburzeniach wątroby i żółtaczce. Typowa dawka dla dorosłych wynosi 125–375 mg dwa razy dziennie. Preparat wymaga nadzoru specjalisty – przedawkowanie grozi przeładowaniem żelazem i uszkodzeniem wątroby.