Kategorie
Leki bez recepty (OTC)
Leki na receptę (RX)
Suplementy diety
Wyroby medyczne
Środki spożywcze
Dermokosmetyki
Poradniki
Schorzenia
Substancje czynne
Interakcje
Porady
Kalkulatory
Badania kliniczneIndeks substancji czynnych
strona nr 18
Substancje czynne mogą mieć różne pochodzenie – od związków syntetycznych, przez naturalne ekstrakty roślinne, po witaminy i minerały wspierające organizm. Jeśli chcesz szybko sprawdzić, jak działa dany składnik i w jakich sytuacjach znajduje zastosowanie, skorzystaj z naszego indeksu. Znajdziesz tu jasne opisy właściwości, działania i zastosowania poszczególnych substancji.
- Cycloheksasiloksan
Opis w przygotowaniu
- Cyjanożelazian potasu
Opis w przygotowaniu
- surowce roślinne
Cyklamen purpurowy zawiera saponiny triterpenoidowe odpowiadające za aktywność biologiczną i toksyczność. Doustne przyjmowanie jest niebezpieczne – zatrucie może wystąpić już przy 300 mg. Preparaty donosowe z ekstraktu cyklamenu wykazały w badaniach pewną skuteczność w zapaleniu zatok przynosowych.
- syntetyczne i biologiczne
Cyklofosfamid to cytostatyk stosowany w leczeniu nowotworów i jako lek immunosupresyjny. Hamuje podział komórek, wykorzystywany jest w terapii białaczek, chłoniaków i raka piersi.
- syntetyczne i biologiczne
Cyklometikon-5 (D5) to lotny silikon stosowany jako nośnik i emolient w kosmetykach oraz żelach silikonowych na blizny. Wchłanianie przez skórę jest minimalne (ok. 0,2%), a SCCS ograniczyło jego stężenie w produktach zmywalnych do 0,1%. Substancja budzi obawy środowiskowe i potencjalnie hormonalne.
- syntetyczne i biologiczne
Cyklopentasiloksan jest substancją leczniczą stosowaną w kosmetykach do pielęgnacji skóry i włosów. Ma właściwości nawilżające, wygładzające i chroniące przed utratą wilgoci.
- syntetyczne i biologiczne
Cyklopentolat to lek okulistyczny stosowany do rozszerzania źrenic i porażenia akomodacji, ułatwiający diagnostykę oka oraz wspierający leczenie stanów zapalnych. Dostępny w postaci kropli.
- syntetyczne i biologiczne
Cyklopiroks z olaminą to lek przeciwgrzybiczy stosowany miejscowo na skórę i paznokcie. Działa przez wiązanie jonów żelaza w komórce grzyba, co blokuje kluczowe enzymy i prowadzi do obumarcia patogenu. Dostępny jako krem, żel, szampon i lakier do paznokci; dobrze tolerowany, rzadko powoduje działania niepożądane.
- syntetyczne i biologiczne
Cyklosporyna to immunosupresant stosowany w zapobieganiu odrzucaniu przeszczepów i leczeniu chorób autoimmunologicznych. Występuje w różnych formach, m.in. doustnie i miejscowo.
- surowce roślinne
Cykoria podróżnik dostarcza inuliny, laktonów seskwiterpenowych i kwasów fenolowych. Działa prebiotycznie, żółciopędnie i łagodnie przeczyszczająco. Może wspomagać prawidłowe funkcjonowanie wątroby i gospodarkę cukrową. Wymaga ostrożności w ciąży i przy stosowaniu leków przeciwcukrzycowych.
- syntetyczne i biologiczne
Cylastatyna chroni imipenem przed rozkładem w organizmie, zwiększając skuteczność leczenia ciężkich zakażeń bakteryjnych. Stosowana wyłącznie w terapii skojarzonej z imipenemem.
- syntetyczne i biologiczne
Cylazapryl to inhibitor ACE stosowany w nadciśnieniu tętniczym i niewydolności serca. Działa jako prolek przekształcany do aktywnego cylazaprylatU, który blokuje konwertazę angiotensyny i obniża ciśnienie krwi. Dawka w nadciśnieniu wynosi 2,5–5 mg raz dziennie. Lek jest przeciwwskazany w ciąży i wymaga dostosowania dawki przy niewydolności nerek lub wątroby.
- syntetyczne i biologiczne
Cylostazol to lek Rx hamujący fosfodiesterazę III – rozszerza naczynia krwionośne i hamuje agregację płytek. Stosowany w chromaniu przestankowym i wtórnej prewencji udaru, w dawce 100 mg dwa razy na dobę. Bezwzględnie przeciwwskazany przy niewydolności serca.
- syntetyczne i biologiczne
Cynakalcet reguluje poziom parathormonu i wapnia, wspierając terapię wtórnej nadczynności przytarczyc oraz hiperkalcemii u pacjentów z przewlekłą chorobą nerek. Wymaga kontroli laboratoryjnej.
- syntetyczne i biologiczne
Cynamonian benzylu to naturalny ester obecny w balsamie peruwiańskim i żywicach, stosowany w perfumerii jako utrwalacz zapachu. Może uczulać skórę – jest wymieniony jako alergen w niektórych preparatach aptecznych. Badania laboratoryjne wskazują na aktywność przeciwbakteryjną i wpływ na szlaki zapalne, jednak dane kliniczne są ograniczone.
- surowce roślinne
Cynamonowiec cejloński dostarcza cynamaldehydu, eugenolu i proantocyjanidyn. W badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach wykazuje działanie przeciwcukrzycowe, przeciwzapalne i przeciwdrobnoustrojowe. Zawiera znacznie mniej kumaryny niż cynamon kasja.
- surowce roślinne
Cynamonowiec kamforowy dostarcza olejku kamforowego stosowanego zewnętrznie i inhalacyjnie przy bólu, stanach zapalnych i kaszlu. Kamfora działa na receptory bólowe skóry i tłumi odruch kaszlowy. Doustne przyjmowanie jest toksyczne – dozwolone są wyłącznie preparaty do stosowania miejscowego o stężeniu do 11%.
- surowce roślinne
Cynamonowiec wonny (Cinnamomum cassia) zawiera cynamonaldehyd, proantocyjanidyny i kumarynę. Może wspierać kontrolę glikemii w cukrzycy typu 2, ale bezpieczna dawka kory to ok. 1–2 g/dobę ze względu na limit kumaryny ustalony przez EFSA (0,1 mg/kg mc./dobę). Nie stosować w ciąży ani przy chorobach wątroby.
- surowce roślinne
Cynaryna to aktywny polifenol z liści karczocha, który pobudza wydzielanie żółci, wspomaga pracę wątroby i ułatwia trawienie tłuszczów. Metaanalizy i badania kliniczne potwierdzają jej korzystny wpływ na enzymy wątrobowe oraz objawy niestrawności.
- syntetyczne i biologiczne
Cynaryzyna łagodzi zawroty głowy i zaburzenia krążenia, poprawiając przepływ krwi. Stosowana także w chorobie lokomocyjnej oraz szumach usznych, znajduje zastosowanie samodzielnie lub w preparatach złożonych.
- syntetyczne i biologiczne
Cynchokaina to miejscowy środek znieczulający, często używany przy leczeniu hemoroidów i stanów zapalnych odbytu. Skutecznie łagodzi ból oraz świąd, przynosząc szybkie ukojenie i komfort.
- syntetyczne i biologiczne
Cyneol to naturalny składnik o działaniu wykrztuśnym, rozkurczowym i przeciwzapalnym, stosowany w terapii infekcji dróg oddechowych oraz wspomagająco przy problemach z drogami moczowymi.
- witaminy i minerały
Cynk to pierwiastek niezbędny dla odporności, syntezy DNA, wzroku i płodności. Dorosły mężczyzna potrzebuje 11 mg, kobieta 8 mg dziennie. Suplementacja powyżej 40 mg na dobę może powodować niedobór miedzi i dolegliwości żołądkowe. Dostępny w wielu formach – glukonian, cytrynian, pikolinian i inne.
- surowce roślinne
Cyperus scariosus (cypriol, nagarmotha) to roślina z Indii, z której destyluje się olejek eteryczny bogaty w seskwiterpenowe związki jak cyperene i rotundon. W tradycji ajurwedyjskiej stosowany przy problemach trawiennych i bólach; dziś ceniony głównie w perfumerstwie. Wymaga rozcieńczenia, jest przeciwwskazany w ciąży.
- syntetyczne i biologiczne
Cyprofibrat to fibrat aktywujący receptor PPAR-alfa, stosowany w hiperlipidemiach i hipertriglicerydemii. Obniża trójglicerydy o ok. 38%, redukuje LDL i VLDL, podnosi HDL o ok. 25%. Standardowa dawka to 100 mg raz dziennie. Wymaga monitorowania lipidogramu, wątroby i nerek.
- syntetyczne i biologiczne
Cyprofloksacyna to fluorochinolonowy antybiotyk na receptę o szerokim spektrum działania. Stosuje się ją w zakażeniach układu moczowego, dróg oddechowych, skóry, kości i stawów oraz w profilaktyce wąglika i dżumy. Wymaga ostrożności ze względu na ryzyko zerwania ścięgna, neuropatii i zaburzeń OUN.
- syntetyczne i biologiczne
Cyproheptadyna łagodzi objawy alergii, migreny i zaburzeń łaknienia dzięki blokowaniu histaminy i serotoniny. Stosowana u dorosłych i dzieci powyżej 2 lat, dostępna w różnych formach.
- surowce roślinne
Olejek cyprysowy pozyskiwany z Cupressus sempervirens zawiera głównie α-pinen, δ-3-karen i kamfen. Stosuje się go wyłącznie zewnętrznie lub wziewnie – ma właściwości ściągające, przeciwdrobnoustrojowe i wspomagające krążenie. Wymaga rozcieńczenia; przeciwwskazany u kobiet w ciąży i dzieci poniżej 3 lat.
- surowce roślinne
Cyprysik japoński (hinoki, Chamaecyparis obtusa) dostarcza olejku eterycznego bogatego w α-pinen, sabinen, elemol i hinokitiol. Wdychanie olejku wspiera relaksację, aktywność komórek NK i może obniżać ciśnienie tętnicze. Wyciąg z liści wykazuje działanie antyoksydacyjne i przeciwzapalne. Stosowany zewnętrznie lub w aromaterapii – nie do użytku wewnętrznego.
- syntetyczne i biologiczne
Cytronelol to naturalny alkohol terpenowy z olejków eterycznych róży i geranium. Badania przedkliniczne sugerują działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe i przeciwgrzybicze, lecz brak dotąd badań na ludziach. W kosmetykach stosowany głównie jako składnik zapachowy.
- surowce roślinne
Cytryna dostarcza witaminy C, kwasu cytrynowego, flawonoidów i D-limonenu. Badania wskazują na jej działanie przeciwutleniające, wspierające układ odpornościowy i ochronne wobec nerek. Olejek cytrynowy stosuje się w aromaterapii. Przy długotrwałym lub intensywnym stosowaniu warto skonsultować się z farmaceutą.
- surowce roślinne
Cytryna zwyczajna dostarcza witaminy C, kwasu cytrynowego, flawonoidów i D-limonenu. Badania wskazują na właściwości antyoksydacyjne, przeciwzapalne i przeciwdrobnoustrojowe. Kwas cytrynowy może ograniczać tworzenie kamieni nerkowych. W ilościach kulinarnych jest bezpieczna; przy wyższych dawkach i stosowaniu olejku eterycznego konieczna jest konsultacja.
- Cytrynian
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
Cytrynian trietylu to substancja pomocnicza w lekach, kosmetykach i żywności. W tabletkach i kapsułkach działa jako plastyfikator powłok filmowych, rozpuszczalnik i stabilizator. Ma status GRAS (FDA) i bardzo niską toksyczność ostrą. W UE dopuszczony jako dodatek do żywności E1505.
- surowce roślinne
Cytryniec chiński to adaptogenna roślina bogata w lignany (schizandryna, gomizyna A, dezoksyschizandryna), wspierająca wątrobę, odporność i sprawność umysłową. Wstępne badania kliniczne wskazują na obniżanie enzymów wątrobowych i łagodzenie objawów menopauzy. Uwaga na interakcje z lekami metabolizowanymi przez CYP3A4.