Kategorie
Leki bez recepty (OTC)
Leki na receptę (RX)
Suplementy diety
Wyroby medyczne
Środki spożywcze
Dermokosmetyki
Poradniki
Schorzenia
Substancje czynne
Interakcje
Porady
Kalkulatory
Badania kliniczneIndeks substancji czynnych
strona nr 17
Substancje czynne mogą mieć różne pochodzenie – od związków syntetycznych, przez naturalne ekstrakty roślinne, po witaminy i minerały wspierające organizm. Jeśli chcesz szybko sprawdzić, jak działa dany składnik i w jakich sytuacjach znajduje zastosowanie, skorzystaj z naszego indeksu. Znajdziesz tu jasne opisy właściwości, działania i zastosowania poszczególnych substancji.
- syntetyczne i biologiczne
Chlorprotiksen to lek przeciwpsychotyczny stosowany w leczeniu psychoz, łagodzeniu pobudzenia i niepokoju. Działa na receptory w mózgu, przynosząc poprawę objawów psychicznych i emocjonalnych.
- syntetyczne i biologiczne
Chlortalidon to diuretyk wykorzystywany w leczeniu nadciśnienia i obrzęków, wspomagający usuwanie nadmiaru płynów z organizmu, stosowany również przy niewydolności serca i chorobach nerek.
- surowce roślinne
Chmiel zwyczajny (Humulus lupulus) – roślina lecznicza stosowana przy zaburzeniach snu, łagodnym niepokoju i problemach trawiennych. Szyszki chmielu zawierają kwasy goryczkowe, olejki eteryczne i prenyloflawonoidy o działaniu uspokajającym, przeciwzapalnym i fitoestrogennym. Wymaga ostrożności przy nowotworach hormonozależnych, w ciąży i z lekami uspokajającymi.
- syntetyczne i biologiczne
Leki na cholesterol – statyny, ezetymib, inhibitory PCSK9 i inne – działają różnymi mechanizmami, obniżając LDL i ryzyko zawału czy udaru. Statyny redukują LDL o 30–55%, a metaanalizy potwierdzają spadek ryzyka zgonu sercowo-naczyniowego o ponad 20%.
- syntetyczne i biologiczne
Cholestyramina to żywica jonowymienną, która wiąże kwasy żółciowe w jelitach, obniżając LDL-cholesterol nawet o 26%. Stosuje się ją w hipercholesterolemii, świądzie w zastoju żółci i biegunce kwasów żółciowych. Lek nie wchłania się do krwioobiegu i może zaburzać wchłanianie innych leków.
- syntetyczne i biologiczne
Choliny alfosceran (alpha-GPC) to fosfolipidowe źródło choliny, które po wchłonięciu zwiększa poziom acetylocholiny w mózgu. Stosowany w badaniach klinicznych przy chorobie Alzheimera i zaburzeniach poznawczych w dawce 1200 mg/dobę. Długotrwałe stosowanie wymaga konsultacji z lekarzem ze względu na potencjalne ryzyko sercowo-naczyniowe.
- syntetyczne i biologiczne
Choliny salicylan to NLPZ z grupy salicylanów, który hamuje enzymy COX-1 i COX-2, zmniejszając stan zapalny, ból i gorączkę. Używany głównie w żelach na afty i stany zapalne jamy ustnej, a także w doustnych preparatach przeciwbólowych. Nie stosować u dzieci poniżej 16. roku życia ze względu na ryzyko zespołu Reye'a.
Chondroityna (obecna np. w Rotoxal, Rotoxal Senior) wspiera stawy, poprawia elastyczność i wytrzymałość chrząstki, łagodzi objawy choroby zwyrodnieniowej oraz ból. Stosowana głównie u dorosłych, dostępna w różnych formach i dawkach.
- syntetyczne i biologiczne
Choriogonadotropina alfa to nowoczesny hormon wykorzystywany w leczeniu niepłodności, wspomagający owulację i przygotowanie do procedur rozrodu wspomaganego u kobiet.
- witaminy i minerały
Chrom to pierwiastek śladowy wspierający działanie insuliny i metabolizm makroskładników. Suplementy zawierają bezpieczną formę trójwartościową (Cr³⁺). Badania pokazują skromne korzyści dla glikemii u osób z cukrzycą typu 2, jednak efekty są niejednoznaczne. Przy stosowaniu z lekami przeciwcukrzycowymi lub insuliną konieczna jest konsultacja z lekarzem.
- surowce roślinne
Chryzantema indyjska (Chrysanthemum indicum) zawiera flawonoidy, kwasy fenolowe i olejki eteryczne wykazujące w badaniach laboratoryjnych działanie przeciwzapalne i przeciwutleniające. Stosowana tradycyjnie przy gorączce, bólach głowy i stanach zapalnych, wymaga ostrożności u osób z alergią na astrowate oraz przyjmujących leki metabolizowane przez CYP3A4.
- syntetyczne i biologiczne
Chryzyna to flawonoid z propolisu i miodu o słabej biodostępności po doustnym podaniu. Badania laboratoryjne pokazują działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne, ale brak potwierdzenia skuteczności u ludzi. Hamuje enzymy wątrobowe CYP1A2 i CYP2C19, co może wpływać na metabolizm wielu leków.
- surowce roślinne
Chrzan japoński (wasabi) zawiera izotiocyjaniany – w tym 6-MSITC – o udokumentowanym działaniu przeciwzapalnym, przeciwbakteryjnym i antyoksydacyjnym. Badanie kliniczne wykazało poprawę pamięci u seniorów po 12 tygodniach suplementacji. Może wchodzić w interakcje z lekami przeciwzakrzepowymi.
- surowce roślinne
Chrzan pospolity (Armoracia rusticana) zawiera glukozynolany – głównie synigrynę – przekształcane w ostry allylowy izotiocyjanian. Wyciąg z korzenia wspiera leczenie infekcji dróg oddechowych i dróg moczowych, ma właściwości przeciwbakteryjne i wykrztuśne. Nie zaleca się go dzieciom do 4. roku życia, kobietom w ciąży i osobom z niedoczynnością tarczycy.
- Chrząstka rekina
Opis w przygotowaniu
- surowce roślinne
Chrząstnica kędzierzawa (Chondrus crispus) to czerwona alga morska bogata w karagenan, jod i minerały. Stosowana tradycyjnie w dolegliwościach układu oddechowego i pokarmowego, dziś dostępna jako suplement w kapsułkach, żelu i proszku. Zawartość jodu wymaga ostrożności u osób z chorobami tarczycy.
Chymotrypsyna to enzym proteolityczny o działaniu przeciwzapalnym i proteolitycznym, stosowany w leczeniu ran, obrzęków, stanów zapalnych oraz wspomaganiu gojenia. Wymaga indywidualnego dawkowania i ostrożności.
- syntetyczne i biologiczne
Ciała ketonowe (BHB, acetooctan, aceton) to alternatywne paliwo produkowane przez wątrobę podczas postu lub diety ketogenicznej. Przekraczają barierę krew–mózg, zmniejszają stres oksydacyjny i hamują stan zapalny. Mają udokumentowane zastosowanie w padaczce; ich rola w chorobach serca i neurodegeneracyjnych jest intensywnie badana.
- surowce roślinne
Cibora jadalna (chufa, tiger nut) to bulwiasta roślina bogata w błonnik, kwas oleinowy, witaminy C i E oraz minerały. Mleczko czufa jest naturalnie bezlaktozowe i bezglutenowe. Badania sugerują korzystny wpływ na cholesterol, mikrobiotę jelit i wrażliwość insulinową. Zalecana porcja to 25–30 g dziennie.
- surowce roślinne
Cibora orzechowa (Cyperus esculentus) to bulwa bogata w błonnik, kwas oleinowy, flawonoidy i witaminę E. Badania kliniczne potwierdzają jej działanie prebiotyczne, obniżające cholesterol i wspierające kontrolę glikemii. Wyciąg z kłącza cibory orzechowej stosuje się w suplementach diety.
- surowce roślinne
Cibora papirusowa (Cyperus papyrus) to roślina o udokumentowanych historycznych zastosowaniach leczniczych – od leczenia przetok i owrzodzeń po tradycyjne preparaty afrykańskie. Ekstrakt z łodyg i liści stosowany jest współcześnie w kosmetykach jako składnik nawilżający i wzmacniający barierę skórną.
- surowce roślinne
Ciecierzyca dostarcza błonnika, białka, flawonoidów i bioaktywnych peptydów, które wspierają kontrolę glukozy, poziom cholesterolu i zdrowie układu pokarmowego. Jedna szklanka (164 g) pokrywa ok. połowę dziennego zapotrzebowania na błonnik pokarmowy.
- syntetyczne i biologiczne
Cilgawimab to przeciwciało monoklonalne wykorzystywane w zapobieganiu i leczeniu COVID-19, zwłaszcza u osób z grup ryzyka ciężkiego przebiegu choroby. Podawany domięśniowo przez personel medyczny.
Ciltakabtagen autoleucel to zaawansowana terapia CAR-T dla dorosłych z opornym lub nawrotowym szpiczakiem mnogim, wykorzystująca genetycznie zmodyfikowane limfocyty T do precyzyjnego niszczenia nowotworu.
Cimikoksyb to selektywny inhibitor COX-2 stosowany w weterynarii, głównie u psów, w leczeniu bólu, stanów zapalnych i gorączki, z mniejszym ryzykiem działań niepożądanych przewodu pokarmowego niż klasyczne NLPZ.
- syntetyczne i biologiczne
Cipaglukozydaza alfa to enzymatyczny lek stosowany w terapii późnej postaci choroby Pompego u dorosłych. Ogranicza odkładanie glikogenu w mięśniach i poprawia funkcjonowanie, podawany ze stabilizatorem enzymu.
- syntetyczne i biologiczne
Cisatrakurium to lek stosowany do kontrolowanego zwiotczenia mięśni szkieletowych podczas operacji i w intensywnej terapii, ułatwiający prowadzenie wentylacji mechanicznej u pacjentów dorosłych i dzieci.
- syntetyczne i biologiczne
Cisplatyna to cytostatyk stosowany w terapii wielu nowotworów, m.in. jajnika, jądra i płuca. Działa poprzez zaburzanie podziału komórek nowotworowych i wymaga ścisłego nadzoru lekarskiego.
- surowce roślinne
Cissus czerwonograniasty to roślina ajurwedyjska bogata w flawonoidy, triterpenoidy i witaminę C. Wstępne badania wskazują na wsparcie zdrowia stawów i kości. Krótkotrwałe stosowanie (do 8–10 tygodni) jest uznawane za prawdopodobnie bezpieczne; może wchodzić w interakcję z lekami obniżającymi cukier.
- surowce roślinne
Cistanche salsa to pustynna roślina z Azji Środkowej, stosowana w tradycyjnej medycynie chińskiej od ponad 2000 lat. Jej główne składniki aktywne – fenyloetanoidowe glikozydy (echinakozyd, akteozydy) – wykazują właściwości antyoksydacyjne, neuroprotekcyjne i przeciwzapalne potwierdzone w badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach.
- syntetyczne i biologiczne
Citalopram to lek z grupy SSRI stosowany w leczeniu depresji i zaburzeń lękowych, działający poprzez zwiększenie poziomu serotoniny w mózgu i poprawę nastroju.
- syntetyczne i biologiczne
Citral to główny składnik aktywny olejku z trawy cytrynowej, badany pod kątem działania przeciwzapalnego, przeciwdrobnoustrojowego i przeciwutleniającego. Szybko się metabolizuje i nie kumuluje w tkankach, ale powyżej 0,1% może uczulać skórę.
- syntetyczne i biologiczne
Citriodiol to naturalny repelent z olejku eukaliptusa cytrynowego, bogaty w PMD (ok. 71%). Zakłóca zmysł węchu owadów, chroniąc przed komarami, kleszczami i meszkami nawet przez kilka godzin. Cechuje się niską toksycznością i może być stosowany przez kobiety w ciąży oraz dzieci od 6. miesiąca życia.
- syntetyczne i biologiczne
Citronelol to naturalny składnik olejków eterycznych różanych i geranium, stosowany w kosmetyce i perfumerii. Badania na zwierzętach i w komórkach wskazują na działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe i przeciwgrzybicze, ale brakuje danych z badań klinicznych na ludziach. Może uczulać skórę.
- syntetyczne i biologiczne
Siara bydlęca dostarcza immunoglobulin (IgG, IgA, IgM), czynników wzrostu (IGF-1, EGF, TGF-β) i laktoferyny. Wspiera barierę jelitową, odporność i regenerację po wysiłku. Suplementy stosuje się w dawkach 10–60 g/dobę. Osoby z nietolerancją mleka, chorobami autoimmunologicznymi lub nowotworowymi powinny skonsultować się z lekarzem przed suplementacją.
- Combretum indicum
Opis w przygotowaniu
- surowce roślinne
Guggul (wyciąg z żywicy drzewa Commiphora mukul) zawiera guggulsterony E i Z, które w części badań obniżają LDL-cholesterol i triglicerydy, choć wyniki prób klinicznych są niejednoznaczne. Typowa dawka to 25 mg guggulsteronów trzy razy dziennie. Preparat jest przeciwwskazany w ciąży i wchodzi w interakcje z lekami metabolizowanymi przez CYP3A4.
- Copaifera reticulata
Opis w przygotowaniu
- surowce roślinne
Croton lechleri to amazońskie drzewo, którego czerwona żywica – zwana „krwią smoka" – zawiera alkaloid taspinę i lignan dimetylcedrusinę. Wykazuje działanie przeciwzapalne, gojące rany i przeciwwirusowe; z jej składnika opracowano lek na biegunkę u pacjentów z HIV/AIDS. W Polsce dostępna głównie w suplementach i preparatach kosmetycznych.