Indeks substancji czynnych
strona nr 86
Substancje czynne mogą mieć różne pochodzenie – od związków syntetycznych, przez naturalne ekstrakty roślinne, po witaminy i minerały wspierające organizm. Jeśli chcesz szybko sprawdzić, jak działa dany składnik i w jakich sytuacjach znajduje zastosowanie, skorzystaj z naszego indeksu. Znajdziesz tu jasne opisy właściwości, działania i zastosowania poszczególnych substancji.
- surowce roślinne
Przytulia właściwa (Galium odoratum) to roślina bogata w kumarynę o działaniu przeciwzakrzepowym, a także flawonoidy, irydo-glikozydy i garbniki. Tradycyjnie stosowana przy bezsenności, zaburzeniach trawienia i problemach z wątrobą. Długotrwałe lub nadmierne stosowanie może uszkodzić wątrobę i nasilić działanie leków rozrzedzających krew.
- surowce roślinne
Przywrotnik pospolity (Alchemilla vulgaris) zawiera garbniki, flawonoidy i kwas salicylowy. W ziołolecznictwie stosuje się go przy obfitych miesiączkach, biegunce i gojeniu ran. Komisja E zatwierdziła go przy łagodnej biegunce. W ciąży i podczas laktacji wymagana jest szczególna ostrożność.
- syntetyczne i biologiczne
Pseudoalteromonas ferment extract to składnik kosmetyczny z morskich bakterii antarktycznych. Badania producenta wykazały nawilżenie skóry o prawie 15% i redukcję zmarszczek o 44% po 28 dniach. Zawiera polisacharydy, karotenoidy i aminokwasy wspierające barierę skórną.
- syntetyczne i biologiczne
Pseudoefedryna łagodzi niedrożność nosa i zatok dzięki obkurczaniu naczyń krwionośnych. Stosowana w leczeniu przeziębień, grypy i alergii, ułatwia oddychanie podczas infekcji górnych dróg oddechowych.
- surowce roślinne
Psianka czarna (Solanum nigrum) zawiera ponad 188 związków aktywnych, w tym toksyczną solaninę. Badania przedkliniczne sugerują właściwości hepatoprotekcyjne, przeciwzapalne i przeciwutleniające, ale brak wystarczających danych klinicznych. Surowe owoce są niebezpieczne – roślina wymaga ostrożności i konsultacji ze specjalistą.
- surowce roślinne
Pstrolistka sercowata to azjatycka roślina lecznicza o bogatym składzie – flawonoidy, olejki eteryczne i polisacharydy. Badania przedkliniczne potwierdzają działanie przeciwzapalne, przeciwwirusowe i antyoksydacyjne, choć dowody u ludzi są nadal ograniczone.
- Pszczelnik mołdawski
Opis w przygotowaniu
- surowce roślinne
Pszenica dostarcza błonnik, witaminę E, kwas ferulowy, betainę i lignany. Otręby i zarodki to najcenniejsze frakcje. Błonnik pszeniczny ma potwierdzone oświadczenie zdrowotne UE dotyczące pracy jelit. Osoby z celiakią i alergią na pszenicę powinny jej unikać.
- surowce roślinne
Pszenżyto to zboże będące krzyżówką pszenicy i żyta, bogatsze w białko i lizynę niż pszenica. Dostarcza błonnik, kwas foliowy, magnez, żelazo i mangan. Zawiera gluten – wykluczone przy celiakii i nietolerancji glutenu.
- surowce roślinne
Pterocarpus marsupium (indyjskie drzewo kino) to roślina ajurwedyjska bogata w pterostilben, epikatechinę i flawonoidy. Badania przedkliniczne wskazują na działanie hipoglikemizujące, antyoksydacyjne i przeciwzapalne, lecz dowody kliniczne u ludzi są ograniczone. Przed zastosowaniem skonsultuj się z lekarzem.
- syntetyczne i biologiczne
Pterostylben to polifenol z borówek, strukturalnie podobny do resweratrolu, lecz znacznie lepiej wchłaniany. Działa antyoksydacyjnie i przeciwzapalnie, a wstępne badania kliniczne sugerują wpływ na ciśnienie tętnicze. Większość danych pochodzi jednak z badań przedklinicznych, a suplementacja wymaga ostrożności u osób z zaburzeniami lipidowymi.
- surowce roślinne
Puakenikeni (Clitoria ternatea) to roślina z rodziny bobowatych zawierająca ternatynowe antocyjany, glikozydy flawonolowe i cyklotidy. W badaniach laboratoryjnych wykazuje właściwości antyoksydacyjne; wyciąg z kwiatu stosowany jest w kosmetykach anti-aging.
- Puder perłowy
Opis w przygotowaniu
- Pudry matujące
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
Pullulan to naturalny polisacharyd stosowany głównie jako materiał na otoczki kapsułek wegetariańskich. Chroni składniki aktywne przed utlenianiem, a jego bezpieczeństwo potwierdzają badania toksykologiczne. W nauce badany jest jako nośnik leków i składnik wyrobów medycznych.
- surowce roślinne
Pulsatilla koreana to koreański kwiat paskowany stosowany w tradycyjnej medycynie. Korzeń zawiera saponiny triterpenoidowe i anemoninę. Badania laboratoryjne wskazują na działanie przeciwzapalne i przeciwdrobnoustrojowe, lecz brak rzetelnych badań klinicznych u ludzi. Świeża roślina jest toksyczna; stosowanie w ciąży jest przeciwwskazane.
- surowce roślinne
Punarnawa (Boerhaavia diffusa) to roślina ajurwedyjska bogata w boerawinony, punarnawinę i flawonoidy. Badania przedkliniczne wskazują na działanie moczopędne, hepatoprotekcyjne i przeciwzapalne, lecz badań klinicznych u ludzi jest bardzo mało – stosuj wyłącznie po konsultacji z lekarzem lub farmaceutą.
- surowce roślinne
Punarnawa (Boerhavia diffusa) to ajurwedyjska roślina lecznicza o potwierdzonym w badaniach przedklinicznych działaniu moczopędnym, przeciwzapalnym i ochronnym na wątrobę oraz nerki. Zawiera alkaloid punarnavinę, boeravinony i flawonoidy. Stosowana w postaci proszku, soku lub tabletek. Przeciwwskazana w ciąży, wymaga ostrożności przy lekach moczopędnych i hipotensyjnych.
- syntetyczne i biologiczne
Pyłek pszczeli zawiera ponad 200 substancji bioaktywnych, w tym flawonoidy, polifenole i białka. Badania przedkliniczne sugerują działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne, jednak kliniczne dowody skuteczności są nieliczne. Może wywoływać ciężkie reakcje alergiczne – nie jest zalecany w ciąży, podczas karmienia piersią ani u niemowląt.
- syntetyczne i biologiczne
Pyrantel to lek przeciwpasożytniczy na owsiki, glisty i tęgoryjce. Paraliżuje robaki w jelicie, niemal się nie wchłania, działa zwykle po jednej dawce. Nie stosuj u dzieci poniżej 2 lat bez lekarza.
- syntetyczne i biologiczne
Pyriproksyfen to insektycyd naśladujący hormon juwenilny owadów. Blokuje metamorfozę larw i uniemożliwia im osiągnięcie dorosłości. Stosowany w produktach przeciwpchelnych, środkach na komary i preparatach rolniczych. Dla ludzi i ssaków wykazuje niską toksyczność ze względu na brak docelowego receptora w organizmach kręgowców.
Pyriprol to insektycyd i akaricyd stosowany w weterynarii do zwalczania pcheł i kleszczy u psów i kotów. Działa szybko i długotrwale, blokując kanały GABA pasożytów, zapewniając skuteczną ochronę i poprawę komfortu zwierząt.
- surowce roślinne
Pysznogłówka szkarłatna (Monarda didyma) zawiera tymol, karwakrol, didyminę i kwas rozmarynowy. Tradycyjnie stosowana przy przeziębieniach, problemach trawiennych i infekcjach. Wstępne badania kliniczne sugerują potencjalne działanie spowalniające starzenie się komórek.
- surowce roślinne
Korzeń rabarbaru kędzierzawego zawiera antrachinony, garbniki i stilbeny. Działa przeczyszczająco (efekt w 6–12 h), wykazuje właściwości przeciwzapalne i przeciwbakteryjne. Nie należy stosować dłużej niż tydzień bez konsultacji z lekarzem. Liście są toksyczne – używa się wyłącznie korzenia.
- syntetyczne i biologiczne
Rabeprazol, inhibitor pompy protonowej, obniża wydzielanie kwasu żołądkowego. Wskazany przy refluksie, wrzodach i zakażeniu Helicobacter pylori, dostępny w tabletkach o różnych dawkach.
- surowce roślinne
Olej rycynowy z rącznika pospolitego zawiera ok. 90% kwasu rycynolowego, który działa jako środek przeczyszczający poprzez pobudzenie receptorów EP3/EP4 w jelitach. Jedyne zatwierdzone wskazanie to krótkotrwałe leczenie zaparć. Nasiona rośliny zawierają śmiertelnie toksyczną ricynę, której nie ma w oczyszczonym oleju. Przeciwwskazany w ciąży i chorobach zapalnych jelit.
- syntetyczne i biologiczne
Rad-223 to radiofarmaceutyk emitujący cząstki alfa, stosowany w raku prostaty opornym na kastrację z przerzutami do kości. Gromadzi się w zmianach kostnych, niszczy DNA komórek nowotworowych i wydłuża życie pacjentów o około 3–4 miesiące w porównaniu z placebo. Podawany dożylnie w sześciu dawkach co 4 tygodnie.
- rADAMTS13
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
Raloksyfen to lek stosowany u kobiet po menopauzie, który zwiększa gęstość kości i zmniejsza ryzyko złamań, wykazując selektywne działanie na receptory estrogenowe bez wpływu na macicę i piersi.
- syntetyczne i biologiczne
Raltegravir to lek przeciwwirusowy stosowany w leczeniu zakażeń wirusem HIV. Substancja ta działa poprzez hamowanie aktywności enzymu integrazy, który jest niezbędny do replikacji wirusa.
- surowce roślinne
Rambutan to tropikalna roślina, której liście zawierają ellagitaniny, flawonoidy i kwasy fenolowe o silnych właściwościach antyoksydacyjnych potwierdzonych in vitro. Brak badań klinicznych na ludziach; stosowanie wymaga ostrożności, szczególnie w ciąży i przy przyjmowaniu leków przeciwzakrzepowych.
- syntetyczne i biologiczne
Ramelteon to lek na receptę naśladujący działanie melatoniny – wiąże się z receptorami MT1 i MT2 w mózgu i ułatwia zasypianie bez ryzyka uzależnienia. Standardowa dawka to 8 mg przed snem. Nie działa przez układ GABA, więc nie wywołuje efektów typowych dla benzodiazepin.
- syntetyczne i biologiczne
Ramipryl to lek obniżający ciśnienie krwi, chroniący serce i nerki. Stosowany w terapii nadciśnienia oraz niewydolności serca, zmniejsza ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych.
- Ramnoza
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
Ramucyrumab to przeciwciało monoklonalne IgG1 blokujące receptor VEGFR-2, stosowane dożylnie w zaawansowanym raku żołądka, płuca, jelita grubego i wątroby. Działa poprzez odcięcie guza od dopływu krwi. Wymaga ścisłego nadzoru medycznego ze względu na ryzyko poważnych powikłań naczyniowych.
- syntetyczne i biologiczne
Ranibizumab to innowacyjny lek stosowany w terapii schorzeń siatkówki, hamujący wzrost nieprawidłowych naczyń krwionośnych i wspierający zachowanie ostrości wzroku.
- syntetyczne i biologiczne
Ranitydyna ogranicza wydzielanie kwasu żołądkowego, pomagając w leczeniu zgagi, niestrawności i choroby wrzodowej. Stosowana doraźnie i przewlekle, dostępna w różnych formach i dawkach.
- syntetyczne i biologiczne
Ranolazyna to nowoczesny lek na przewlekłą dławicę piersiową, działający na serce bez istotnego wpływu na ciśnienie czy tętno, z korzystnym profilem bezpieczeństwa i możliwością indywidualnego dawkowania.
- syntetyczne i biologiczne
Rasagilina wspomaga leczenie choroby Parkinsona, podnosząc poziom dopaminy w mózgu. Charakteryzuje się skutecznością i dobrą tolerancją, istotna przy monoterapii oraz terapii skojarzonej.
