Kategorie
Leki bez recepty (OTC)
Leki na receptę (RX)
Suplementy diety
Wyroby medyczne
Środki spożywcze
Dermokosmetyki
Poradniki
Schorzenia
Substancje czynne
Interakcje
Porady
Kalkulatory
Badania kliniczneIndeks substancji czynnych
strona nr 51
Substancje czynne mogą mieć różne pochodzenie – od związków syntetycznych, przez naturalne ekstrakty roślinne, po witaminy i minerały wspierające organizm. Jeśli chcesz szybko sprawdzić, jak działa dany składnik i w jakich sytuacjach znajduje zastosowanie, skorzystaj z naszego indeksu. Znajdziesz tu jasne opisy właściwości, działania i zastosowania poszczególnych substancji.
- Ksylityloglukozyd
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
Ksyloglukan to polisacharyd z nasion tamaryndowca tworzący ochronny film na błonach śluzowych. Stosowany pomocniczo przy ostrej biegunce i infekcjach dróg moczowych. Dobrze tolerowany przez dzieci i dorosłych, bez poważnych działań niepożądanych w badaniach klinicznych.
- Ksylooligosacharydy
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
Ksyloza to naturalny cukier roślinny o niskim indeksie glikemicznym, niekumulujący się jak glukoza. Występuje w warzywach i owocach, a w dawce 2,5–5 g może łagodzić poposiłkowe skoki cukru. Stosowana też w diagnostyce zaburzeń wchłaniania jelitowego.
- surowce roślinne
Kuklik pospolity (Geum urbanum) to zioło zawierające eugenol, garbniki i ellagitaniny. Tradycyjnie stosowany przy biegunkach, zaburzeniach trawienia i stanach zapalnych gardła. Dostępny jako napar, odwar lub nalewka z ziela i korzenia.
- surowce roślinne
Kukurydza dostarcza flawonoidów, antocyjanów, karotenoidów i fitosteroli. Znamię kukurydzy stosuje się tradycyjnie moczopędnie, a skrobia kukurydziana jest ważnym składnikiem leków. Pigmentowane odmiany są najbogatsze w antyoksydanty.
- surowce roślinne
Kulczyba wronie oko (Strychnos nux-vomica) zawiera silnie toksyczne alkaloidy – strychnynę i brucynę. Dawka śmiertelna strychniny dla człowieka to 30–120 mg. Preparaty homeopatyczne są mocno rozcieńczone, jednak nierozcieńczone formy stwarzają poważne ryzyko zatrucia i śmierci.
- syntetyczne i biologiczne
Kultury bakterii mlekowych to probiotyczne mikroorganizmy naturalnie obecne w jogurtach, kefirze i kiszonkach. Produkują kwas mlekowy, bakteriocyny i krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, wspierając równowagę mikrobioty jelit, odporność i trawienie laktozy. Stosowane w dawkach 10⁶–10⁹ CFU/dobę.
- Kumaryna
Opis w przygotowaniu
- surowce roślinne
Kumkwat to cytrusowy owoc bogaty w witaminę C, flawonoidy i limonen. Badania przedkliniczne sugerują działanie przeciwutleniające i przeciwzapalne, a tradycja medyczna cenić go za łagodzenie kaszlu i wspieranie trawienia. Dane kliniczne u ludzi są ograniczone.
- surowce roślinne
Kurkuma zawiera kurkuminę – związek o właściwościach przeciwzapalnych i antyoksydacyjnych, potwierdzonych w badaniach klinicznych m.in. w bólu stawów i niestrawności. Naturalna biodostępność kurkuminy jest niska; suplementacja wymaga ostrożności przy lekach przeciwzakrzepowych i chorobach wątroby.
- syntetyczne i biologiczne
Kurkumina to aktywny polifenol z kurkumy o działaniu przeciwzapalnym i antyoksydacyjnym. Badania kliniczne potwierdzają jej skuteczność w chorobie zwyrodnieniowej stawów i reumatoidalnym zapaleniu stawów. Ma niską biodostępność – skuteczne dawki wynoszą 500–3000 mg/dobę, a preparaty z piperyną lub w formie micel znacznie poprawiają wchłanianie.
- witaminy i minerały
Kwarc, czyli dwutlenek krzemu (SiO₂), jest twardym, przezroczystym minerałem o strukturze czworościanów. Występuje w odmianach makro‑, mikro‑ i kryptokrystalicznych oraz w barwnych wersjach, np. ametyst czy różowy kwarc. Dzięki piezoelektryczności znajduje zastosowanie w zegarach i urządzeniach elektronicznych, a jego wytrzymałość sprawia, że jest ważnym składnikiem szkła, ceramiki i biżuterii.
- witaminy i minerały
Kwarc różowy (SiO₂) to kamień o twardości 7 Mohsa i charakterystycznym różowym zabarwieniu. W aptekach występuje w postaci rolek, kamieni gua sha oraz ozdobnych elementów do akwarium. Nie wywołuje reakcji chemicznych, a jego czyszczenie jest proste. Tradycyjnie uważa się, że wspiera emocje i relaks, jednak nie jest lekiem. Poznasz formy, sposób użycia i podstawowe zasady bezpieczeństwa.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas acetylosalicylowy (np. Aspirin) działa przeciwbólowo, przeciwgorączkowo i przeciwzapalnie oraz chroni układ krążenia, zapobiegając zakrzepom. Dostępny w wielu formach i dawkach, dopasowanych do potrzeb.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas agarowy to mykotoksyna z grzybów (*Polyporus officinalis*), regulowana w UE ze względu na toksyczność. Działa na mitochondria, wiążąc się z transloazą nukleotydów adeninowych. Nie jest lekiem ani suplementem – stosowany wyłącznie w badaniach laboratoryjnych.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas alendronowy wzmacnia kości, ogranicza ryzyko złamań i jest wykorzystywany w terapii osteoporozy u kobiet po menopauzie oraz mężczyzn z grup ryzyka. Dostępny również z witaminą D.
- witaminy i minerały
Kwas alfa-linolenowy (ALA) to niezbędny roślinny kwas omega-3 obecny w siemieniu lnianym, orzechach i oleju rzepakowym. Organizm częściowo przekształca go w EPA i DHA. 2 g ALA dziennie pomaga utrzymać prawidłowy poziom cholesterolu; niedobór może powodować zmiany skórne i zaburzenia widzenia.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas alfa-liponowy to antyoksydant produkowany naturalnie w organizmie, który wspiera produkcję energii w mitochondriach i pomaga utrzymać prawidłową ochronę komórek przed stresem oksydacyjnym. W suplementacji stosuje się go najczęściej w dawce 300–600 mg dziennie, a jego użycie wymaga ostrożności u osób z cukrzycą, chorobami wątroby i tarczycy.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas alginowy łagodzi zgagę i refluks, tworząc ochronny żel w żołądku. Chroni błonę śluzową przed działaniem kwasu solnego i wspiera komfort trawienny przy nadkwaśności.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas arachidonowy to kwas tłuszczowy omega-6 z błon komórkowych, prekursor prostaglandyn, tromboksanów i leukotrienów. Reguluje zapalenie, krzepnięcie i napięcie naczyń. Suplementacja do 1000–1500 mg/dobę jest bezpieczna u zdrowych dorosłych; przy chorobach zapalnych wskazane jest raczej ograniczenie jego spożycia.
- Kwas arachidowy
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
Kwas arjunowy to triterpenoid z kory Terminalia arjuna o udokumentowanych in vitro właściwościach antyoksydacyjnych – silniejszych niż witamina C. Hamuje enzymy CYP wątrobowe, co może powodować interakcje z lekami. Kliniczne badania dotyczą całego ekstraktu z kory, nie izolowanego kwasu arjunowego.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas azjatycki to triterpenoid z wąkrotki azjatyckiej o udokumentowanym (przedklinicznie) działaniu przeciwzapalnym, przeciwfibrotycznym i antyoksydacyjnym. Badania kliniczne z wyizolowaną substancją są dopiero w toku – dotychczasowe dowody pochodzą z modeli komórkowych i zwierzęcych.
- surowce roślinne
Kwas azjatykowy to aktywny triterpenoid wąkrotki azjatyckiej, który w badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach wykazuje działanie przeciwzapalne, przeciwfibryczne i antyoksydacyjne. Kliniczne potwierdzenie tych właściwości u ludzi jest nadal przedmiotem badań.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas azotowy w lekach pełni rolę substancji pomocniczej – reguluje pH i stabilizuje preparaty płynne. W gotowym produkcie jego ilość jest śladowa i kontrolowana. To silnie żrący związek, bezpieczny wyłącznie w odpowiednio niskich stężeniach.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas behenowy to substancja pomocnicza stosowana w tabletkach, maściach i kremach. Zagęszcza, emulguje i poprawia wchłanianie składników aktywnych. Jest uznany za bezpieczny przez FDA i EFSA, a jego doustna LD50 u szczurów przekracza 2000 mg/kg.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas bempediowy skutecznie obniża cholesterol LDL, wspierając terapię u osób z wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym. Działa przez hamowanie syntezy cholesterolu w wątrobie.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas benzoesowy to substancja pomocnicza stosowana w lekach i kosmetykach jako konserwant hamujący wzrost drobnoustrojów oraz regulator pH. Typowe stężenie w preparatach wynosi 0,05–0,2%. Stosowany wyłącznie w odmianie farmaceutycznej o czystości ≥99,5%.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas bionowy (laktobionowy) to substancja pomocnicza stosowana w lekach i kosmetykach. Stabilizuje preparaty, chelatuje metale, reguluje pH i nawilża. W dermokosmetyce działa łagodniej niż klasyczne AHA dzięki większej cząsteczce.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas borowy działa antyseptycznie i przeciwbakteryjnie, stosowany zewnętrznie w leczeniu stanów zapalnych skóry, oparzeń, trądziku i nadpotliwości, dostępny w różnych postaciach.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas bosweliowy – aktywny składnik żywicy Boswellia serrata – hamuje 5-lipoksygenazę i szlak NF-κB, łagodząc stany zapalne. Metaanalizy RCT potwierdzają skuteczność w chorobie zwyrodnieniowej stawów; badano go też w astmie i chorobach zapalnych jelit. W dawkach do 1000 mg/dobę jest dobrze tolerowany, choć bezpieczeństwo u kobiet w ciąży i osób z ciężką chorobą wątroby lub nerek nie zostało ustalone.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas bursztynowy to naturalny metabolit cyklu Krebsa, niezbędny do produkcji ATP w mitochondriach. Działa też jako cząsteczka sygnałowa regulująca odporność i ekspresję genów. Badania kliniczne obejmują objawy menopauzy, wspomaganie wchłaniania żelaza i neuropatię cukrzycową, lecz dowody skuteczności są wciąż niewystarczające.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas chlorogenowy to polifenol z zielonej kawy i wielu roślin – silny antyoksydant wpływający na ciśnienie tętnicze, poziom glukozy i masę ciała. W badaniach klinicznych dawki 140–500 mg dziennie obniżały ciśnienie skurczowe o 5–10 mm Hg i wspierały redukcję wagi. Wymaga ostrożności przy lekach na cukrzycę i nadciśnienie.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas chlorowodorowy w lekach pełni rolę regulatora pH i czynnika tworzącego sole chlorowodorkowe, które lepiej się rozpuszczają i wchłaniają. Stosowany w iniekcjach, syropach i kroplach do oczu. W gotowym preparacie jest zneutralizowany lub obecny śladowo – pacjent nie odczuwa jego działania.