Kategorie
Leki bez recepty (OTC)
Leki na receptę (RX)
Suplementy diety
Wyroby medyczne
Środki spożywcze
Dermokosmetyki
Poradniki
Schorzenia
Substancje czynne
Interakcje
Porady
Kalkulatory
Badania kliniczneIndeks substancji czynnych
strona nr 44
Substancje czynne mogą mieć różne pochodzenie – od związków syntetycznych, przez naturalne ekstrakty roślinne, po witaminy i minerały wspierające organizm. Jeśli chcesz szybko sprawdzić, jak działa dany składnik i w jakich sytuacjach znajduje zastosowanie, skorzystaj z naszego indeksu. Znajdziesz tu jasne opisy właściwości, działania i zastosowania poszczególnych substancji.
- surowce roślinne
Wyciąg z kwiatów jaśminowca zawiera flawonoidy, kwas galusowy i kwasy fenolowe wykazujące aktywność antyoksydacyjną i przeciwdrobnoustrojową w badaniach laboratoryjnych. W kosmetyce pełni funkcję składnika kondycjonującego skórę. Brak potwierdzonych klinicznie zastosowań leczniczych.
- surowce roślinne
Jasnota biała (Lamium album) zawiera irydy, flawonoidy, garbniki i śluzy. Tradycyjnie stosowana przy dolegliwościach kobiecych, stanach zapalnych dróg oddechowych i zewnętrznie na skórę. Dowody kliniczne są słabe; bezpieczeństwo w ciąży i podczas karmienia nieudowodnione.
- surowce roślinne
Jastrzębiec kosmaczek (Pilosella officinarum) to zioło tradycyjnie stosowane jako środek moczopędny, wykrztuśny i ściągający. Zawiera flawonoidy, umbeliferon i kwas kawowy. EMA uznaje jego tradycyjne zastosowanie w dolegliwościach układu moczowego. Nie stosować w ciąży i podczas karmienia piersią.
- surowce roślinne
Jęczmień zawiera beta-glukan – błonnik, który obniża cholesterol LDL o 17–24% i zmniejsza skoki glukozy po posiłku. Bogaty też w flawonoidy, lignany i fitosterole. Osoby z celiakią, cukrzycą lub przyjmujące doustne leki powinny skonsultować stosowanie z lekarzem lub farmaceutą.
- syntetyczne i biologiczne
Jednowodny siarczan sulfachloropirazyny to weterynaryjny sulfonamid blokujący syntezę kwasu foliowego u bakterii. Stosowany głównie u drobiu i zwierząt hodowlanych w leczeniu kokcydiozy i zakażeń bakteryjnych. Działa bakteriostatycznie wobec bakterii Gram-dodatnich i Gram-ujemnych.
- surowce roślinne
Jemioła pospolita (Viscum album) zawiera lektyny, wiskotyksyny i flawonoidy. W europejskiej medycynie integracyjnej stosowana jest jako wspomaganie terapii onkologicznej. Jagody i liście są toksyczne przy nadmiernym spożyciu. Przed zastosowaniem niezbędna jest konsultacja lekarska.
- surowce roślinne
Jesion pospolity (Fraxinus excelsior) – roślina lecznicza z długą tradycją w europejskim ziołolecznictwie. Liście i kora zawierają sekoirydy, flawonoidy, kumaryny i garbniki. Stosowany tradycyjnie jako środek moczopędny, przy bólach stawów, dnie moczanowej i gorączce. Nie stosować w ciąży ani przy niewydolności nerek.
- surowce roślinne
Jeżówka blada (Echinacea pallida) – tradycyjny roślinny produkt leczniczy z korzenia, bogaty w echinakozydy i poliacetylenowe związki. Stosowana wspomagająco w infekcjach górnych dróg oddechowych; monografowana w Farmakopei Europejskiej przez HMPC.
- surowce roślinne
Jeżówka elektryczna (Acmella oleracea) to roślina lecznicza, której aktywny składnik – spilantol – działa miejscowo znieczulająco i przeciwzapalnie. Badania przedkliniczne potwierdzają właściwości przeciwbólowe, przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze. Stosowana tradycyjnie przy bólu zęba i infekcjach jamy ustnej; przeciwwskazana w ciąży.
- surowce roślinne
Jeżówka purpurowa to surowiec zielarski stosowany przy przeziębieniu i infekcjach górnych dróg oddechowych. Alkylamidy, polisacharydy i kwas cykorowy modulują odporność i hamują wnikanie patogenów. Preparat jest dobrze tolerowany krótkoterminowo; nie wolno go stosować przy chorobach autoimmunologicznych ani z lekami immunosupresyjnymi.
- surowce roślinne
Jeżówka wąskolistna (Echinacea angustifolia) to zioło stosowane przy infekcjach dróg oddechowych i osłabionej odporności. Korzeń zawiera alkamidy, echinakozyd i pochodne kwasu kawowego. Bezpieczna przy krótkim stosowaniu, ale nie dla osób z chorobami autoimmunologicznymi ani na lekach immunosupresyjnych.
- surowce roślinne
Liść jeżyny zawiera garbniki, flawonoidy i kwasy fenolowe, które działają ściągająco i przeciwzapalnie. Komisja E uznaje go przy biegunce i stanach zapalnych błon śluzowych. Stosowany jako herbata lub nalewka, wymaga ostrożności w ciąży i przy długotrwałym użyciu.
- surowce roślinne
Jeżyna fałdowana (Rubus plicatus) to roślina bogata w taniny, flawonoidy i kwas elagowy. Liść jeżyny fałdowanej stosuje się tradycyjnie przy biegunkach i stanach zapalnych jamy ustnej. Wyciąg z liści wykazuje aktywność przeciwutleniającą i przeciwbakteryjną w badaniach laboratoryjnych. Stosowanie w ciąży i laktacji niezalecane.
- surowce roślinne
Jeżyna krzewiasta (Rubus fruticosus) dostarcza garbników, flawonoidów i antocyjanów. Liście stosuje się tradycyjnie przy biegunkach i stanach zapalnych jamy ustnej; dzienna dawka naparu to 4–6 g suszu. Nie zaleca się stosowania w ciąży, podczas karmienia piersią ani u dzieci poniżej 18 lat.
- surowce roślinne
Liść jeżyny słodkiej to tradycyjny surowiec zielarski bogaty w garbniki, flawonoidy i katechiny. Stosowany przy biegunkach, stanach zapalnych jamy ustnej i gardła oraz dolegliwościach skórnych. Komisja E w Niemczech uznała go za środek wspomagający przy biegunce w dawce 4,5 g dziennie.
- syntetyczne i biologiczne
Jobenguan (123I) stosowany jest w medycynie nuklearnej do diagnostyki nowotworów grzebienia nerwowego, oceny czynności nadnerczy i unerwienia serca, zapewniając wysoką czułość obrazowania.
- syntetyczne i biologiczne
Jobenguan (131I) to radioaktywny związek stosowany w terapii i diagnostyce nowotworów neuroendokrynnych, wykorzystujący selektywny wychwyt przez komórki nowotworowe i celowane działanie izotopu jodu-131.
- witaminy i minerały
Jod jest kluczowym składnikiem hormonów tarczycy T3 i T4, które regulują metabolizm i pracę układu nerwowego. Dorosły potrzebuje ok. 150 µg jodu dziennie, ciężarne – ok. 200 µg. Najlepsze źródła to ryby morskie i jodowana sól. W suplementach stosuje się głównie jodek potasu lub jodek sodu.
- syntetyczne i biologiczne
Jod-131 to radioaktywny izotop jodu stosowany w leczeniu nadczynności tarczycy i zróżnicowanego raka tarczycy. Tarczyca selektywnie pochłania jod, a emitowane cząstki beta niszczą jej komórki w ściśle ograniczonym obszarze. Skuteczność leczenia nadczynności po jednej dawce wynosi 83–88%. Terapia prowadzona jest przez specjalistów medycyny nuklearnej.
- syntetyczne i biologiczne
Jodiksanol to niejonowy środek kontrastowy używany w diagnostyce obrazowej, cechujący się wysokim profilem bezpieczeństwa i dobrą tolerancją u pacjentów w różnym wieku.
- surowce roślinne
Jodła koreańska (Abies koreana) dostarcza ekstraktów i olejku eterycznego bogatych w związki fenolowe i terpeny. Tradycyjnie stosowana przy przeziębieniach, kaszlu i bólach mięśni; badania laboratoryjne potwierdzają aktywność przeciwutleniającą i hamowanie tyrozynazy. Dowody kliniczne są wciąż ograniczone; unikaj stosowania w ciąży, przy astmie i kaszlu krztuścowym.
- surowce roślinne
Jodła pospolita (Abies alba) dostarcza olejku eterycznego bogatego w α-pinen i limonen oraz wyciągów z kory i gałęzi zawierających polifenole – lignany, kwasy fenolowe i flawonoidy. Tradycyjnie stosowana przy kaszlu, bólach mięśni i stanach zapalnych; wstępne badania wskazują na potencjał antyoksydacyjny i hipoglikemiczny. Olejek nie nadaje się do spożycia doustnego.
- syntetyczne i biologiczne
Jodoform (trijodmetan, CHI₃) to antyseptyk uwalniający wolny jod, stosowany głównie w stomatologii – jako opatrunek w suchym zębodole i materiał do wypełnień kanałowych. U osób uczulonych na jod może powodować reakcje nadwrażliwości.
- syntetyczne i biologiczne
Jodopropynylobutylokarbaminian (IPBC) to syntetyczny konserwant przeciwgrzybiczny i przeciwbakteryjny w kosmetykach i dermokosmetykach. W UE dozwolony maksymalnie w stężeniu 0,05%; zabroniony w aerozolach, produktach do ust i warg. Rzadko powoduje alergie kontaktowe – pozytywny wynik testu płatkowego notuje się u mniej niż 1% badanych. Z ostrożności zaleca się unikanie go przez kobiety w ciąży z chorobami tarczycy i dzieci do lat 3.
Jodowodorek penetamatu to przeciwwirusowy i immunostymulujący lek stosowany w infekcjach dróg oddechowych, opryszczce i stanach obniżonej odporności. Działa przez pobudzenie układu odpornościowego i hamowanie namnażania wirusów.
- witaminy i minerały
Jodyna (jod) jest pierwiastkiem niezbędnym do syntezy hormonów tarczycy T₃ i T₄, regulujących metabolizm i rozwój. Niedobór powoduje wole i niedoczynność tarczycy. Jodek potasu stosuje się profilaktycznie po awariach jądrowych, a radioaktywny I-131 – w leczeniu nadczynności tarczycy i raka tarczycy.
- syntetyczne i biologiczne
Joflupan (123I) to radioznacznik stosowany w medycynie nuklearnej do obrazowania mózgu i diagnostyki zaburzeń ruchowych, takich jak choroba Parkinsona, poprzez ocenę funkcji układu dopaminergicznego.
- Jogurt
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
Joheksol to nowoczesny środek kontrastujący, stosowany w diagnostyce obrazowej, umożliwiający uzyskanie precyzyjnych wyników m.in. w tomografii komputerowej i angiografii.
- syntetyczne i biologiczne
Jomeprol to nowoczesny środek kontrastowy stosowany w diagnostyce obrazowej, który poprawia jakość obrazów w tomografii komputerowej i angiografii, ułatwiając precyzyjną ocenę narządów i naczyń.
- witaminy i minerały
Jony srebra mają udokumentowane działanie przeciwdrobnoustrojowe i są stosowane w opatrunkach, cewnikach i sprzęcie medycznym. Doustne preparaty koloidalnego srebra są niebezpieczne i nie mają potwierdzonej skuteczności leczniczej.
- syntetyczne i biologiczne
Jopromid to niejonowy środek kontrastowy stosowany w diagnostyce obrazowej, umożliwiający dokładne uwidocznienie narządów i naczyń podczas badań takich jak TK, angiografia czy mammografia.
- syntetyczne i biologiczne
Jota-karagen to siarczan polisacharydu z czerwonych alg, stosowany głównie jako spray do nosa (0,12%) – wyrób medyczny o działaniu przeciwwirusowym. Blokuje przyłączanie rinowirusów, wirusa grypy A i SARS-CoV-2 do komórek śluzówki. Badania kliniczne potwierdzają skrócenie przeziębienia o ok. 2 dni i zmniejszenie ładunku wirusowego o 90%.
- syntetyczne i biologiczne
Jowersol to nowoczesny, niejonowy środek kontrastowy z jodem, wykorzystywany w diagnostyce obrazowej do precyzyjnego uwidaczniania naczyń i narządów, dostępny w różnych stężeniach.
- surowce roślinne
Jujuba (Ziziphus jujuba) to owoc bogaty w flawonoidy, saponiny triterpenoidowe i polisacharydy. Badania przedkliniczne wskazują na właściwości uspokajające, przeciwzapalne i antyoksydacyjne. Osoby przyjmujące leki na padaczkę, depresję lub cukrzycę powinny zachować ostrożność.
- surowce roślinne
Juka karolińska to roślina bogata w steroidalne saponiny, polifenole i flawonoidy. Tradycyjnie stosowana przy bólach stawów, problemach skórnych i zaburzeniach trawienia. Wstępne badania wskazują na możliwe działanie przeciwzapalne i obniżające cholesterol, lecz dowody naukowe są ograniczone. Duże dawki mogą powodować dolegliwości żołądkowo-jelitowe.
- surowce roślinne
Wyciąg z korzenia jukki Mojave zawiera steroidowe saponiny, resweratrol i yuccaole. Wykazuje właściwości przeciwzapalne, antyoksydacyjne i przeciwdrobnoustrojowe. Dowody kliniczne są wstępne; krótkotrwałe stosowanie jest uważane za bezpieczne, ale nie dla wszystkich grup.
- syntetyczne i biologiczne
Kabazytaksel to lek przeciwnowotworowy z grupy taksanów, stosowany głównie w terapii zaawansowanego raka prostaty opornego na leczenie hormonalne i po wcześniejszej chemioterapii docetakselem.
- syntetyczne i biologiczne
Kabergolina obniża poziom prolaktyny, stosowana jest w leczeniu hiperprolaktynemii i zahamowaniu laktacji. Charakteryzuje się długim działaniem oraz dobrą tolerancją przez większość pacjentów.