Indeks substancji czynnych
strona nr 80
Substancje czynne mogą mieć różne pochodzenie – od związków syntetycznych, przez naturalne ekstrakty roślinne, po witaminy i minerały wspierające organizm. Jeśli chcesz szybko sprawdzić, jak działa dany składnik i w jakich sytuacjach znajduje zastosowanie, skorzystaj z naszego indeksu. Znajdziesz tu jasne opisy właściwości, działania i zastosowania poszczególnych substancji.
- syntetyczne i biologiczne
Pertuzumab to nowoczesny lek celowany wykorzystywany głównie w terapii HER2-dodatniego raka piersi, skutecznie wspierający leczenie zarówno we wczesnych, jak i zaawansowanych stadiach choroby.
- syntetyczne i biologiczne
Peryndopryl to inhibitor ACE stosowany w nadciśnieniu i chorobie wieńcowej. Działa przez blokowanie konwertazy angiotensyny, rozkurczając naczynia krwionośne. Dawka startowa to zwykle 4 mg raz dziennie. Najczęstszy efekt uboczny to suchy kaszel; lek jest bezwzględnie przeciwwskazany w ciąży.
- surowce roślinne
Kłącze perzu (Elymus repens) to surowiec zielarski z działaniem moczopędnym i łagodzącym błony śluzowe. Stosuje się je pomocniczo przy zapaleniu pęcherza, stanach zapalnych dróg moczowych i profilaktyce kamicy nerkowej. Zawiera trytycynę, mannitol, śluz, saponiny i flawonoidy.
- surowce roślinne
Pestki oliwek są bogatym źródłem polifenoli (hydroksytyrozol, tyrozol, oleuropeina), kwasu oleinowego (~71% oleju z pestek) i błonnika pokarmowego (~47,6%). Badania laboratoryjne sugerują właściwości przeciwutleniające i przeciwzapalne. Stosowane w suplementach, kosmetykach i żywności funkcjonalnej.
- surowce roślinne
Pestki wiśni zawierają amygdalinę – substancję, która po rozgryzieniu lub zmieleniu uwalnia cyjanowodór. Połknięta w całości pestka jest bezpieczna. Celowe spożywanie pestek jako suplementu czy środka leczniczego jest nieuzasadnione naukowo i potencjalnie niebezpieczne.
- syntetyczne i biologiczne
Petydyna to silny opioid o szybkim działaniu, wykorzystywany w leczeniu silnych bólów. Charakteryzuje się ryzykiem uzależnienia i poważnych działań niepożądanych, dlatego stosowana jest głównie w szpitalach.
- PHE-Rezorcynol
Opis w przygotowaniu
- surowce roślinne
Phragmites kharka to trzcina z ajurwedy zawierająca luteolinę, krzem i kwas ferulowy. Tradycyjnie stosowana moczopędnie i przeciwzapalnie. Dowody kliniczne są bardzo ograniczone. Przeciwwskazana w ciąży i chorobie nerek; interaguje z litem.
- Phylobioma
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
Phytomelatonina to melatonina z roślin, identyczna chemicznie z hormonem szyszynki. Dawki 1–3 mg skracają czas zasypiania i poprawiają jakość snu. Metabolizowana przez CYP1A2 – możliwe interakcje z lekami przeciwzakrzepowymi, nasennymi i antydiabetykami.
- syntetyczne i biologiczne
Phytoretinol to roślinny zamiennik retinolu, który przyspiesza odnowę komórek skóry i stymuluje syntezę kolagenu. Nie powoduje typowego podrażnienia ani fotowrażliwości, co czyni go opcją dla skóry wrażliwej. Do tej grupy należą bakuchiol, wyciąg z kopru morskiego, olej z dzikiej róży i inne ekstrakty roślinne.
- Phytowax
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
Pianka poliuretanowa (PU) to substancja pomocnicza w wyrobach medycznych i systemach dostarczania leków. Utwardzony materiał jest chemicznie stabilny i biokompatybilny, lecz składniki przed utwardzeniem wymagają ostrożnego stosowania – mogą drażnić drogi oddechowe i skórę.
- Piasek wulkaniczny
Opis w przygotowaniu
- surowce roślinne
Pięciornik gęsi zawiera garbniki elagotaninowe, flawonoidy i kwasy fenolowe działające ściągająco i rozkurczowo. Niemiecka Komisja E zatwierdziła jego stosowanie przy biegunkach, stanach zapalnych jamy ustnej i PMS. Dzienna dawka to 4–6 g suszonego ziela w naparze.
- surowce roślinne
Pięciornik kurze ziele (Potentilla erecta) zawiera do 30% garbników, które działają ściągająco na jelita i błony śluzowe. Stosowany przy biegunce, stanach zapalnych gardła i drobnych ranach. Bezpieczny do 3 g dziennie przez 3 tygodnie; kobiety w ciąży powinny unikać stosowania.
- surowce roślinne
Pieczarka dwuzarodnikowa (Agaricus bisporus) dostarcza β-glukanów, ergotioneiny, witaminy D₂ i związków fenolowych. Badania wskazują na działanie antyoksydacyjne, immunomodulujące i hamujące aktywność aromatazy. Ekstrakt jest przedmiotem badań klinicznych w onkologii.
- surowce roślinne
Pięknotka japońska (Callicarpa japonica) zawiera terpenoidy – kallikarpenal, intermediol i spathulenol – badane jako naturalne środki odstraszające owady. Wyciąg z liści jest też przedmiotem wstępnych badań nad działaniem antybakteryjnym i antywirusowym, choć dane kliniczne u ludzi są nadal bardzo ograniczone.
- surowce roślinne
Pieprz czarny zawiera piperynę, która hamuje enzymy wątrobowe i transporter P-gp, zwiększając wchłanianie suplementów i leków. Stosowany jest głównie jako dodatek do preparatów z kurkuminą. Wchodzi w interakcje z wieloma lekami, dlatego przed suplementacją warto skonsultować się z farmaceutą.
- surowce roślinne
Pieprz długi (Piper longum) zawiera piperynę (~6% w owocu), która zwiększa wchłanianie leków i suplementów poprzez hamowanie enzymów CYP450 i glikoproteiny P. Tradycyjnie stosowany przy problemach oddechowych i trawiennych. Przed użyciem skonsultuj się ze specjalistą – wchodzi w interakcje z wieloma lekami.
- surowce roślinne
Pieprz kajeński zawiera kapsaicynę, która stymuluje receptorów bólowych, powodując ostry smak i uczucie gorąca. Dzięki temu możemy rozpoznać, że jedliśmy coś ostrego.
- surowce roślinne
Pieprz kubeba (Piper cubeba) to roślina lecznicza stosowana tradycyjnie przy kaszlu, nieżytach dróg oddechowych i infekcjach układu moczowego. Owoce zawierają olejek eteryczny z sabinenem, lignan kubebin oraz piperynę. Badania przedkliniczne potwierdzają aktywność przeciwzapalną i przeciwdrobnoustrojową, ale brakuje kontrolowanych badań klinicznych u ludzi.
- surowce roślinne
Pieprz syczuański (Zanthoxylum bungeanum) zawiera alkyloamidy, flawonoidy i terpeny odpowiedzialne za mrowienie języka oraz potencjalne działanie przeciwzapalne i przeciwutleniające. W tradycyjnej medycynie chińskiej stosowany przy dolegliwościach trawiennych, bólu i pasożytach. Bezpieczny w małych dawkach, przeciwwskazany w ciąży i przy nadmiarze.
- surowce roślinne
Pieprzowiec (Capsicum) zawiera kapsaicynę, karotenoidy, flawonoidy i witaminę C. Kapsaicyna łagodzi ból neuropatyczny i zapalny przez desensytyzację receptorów TRPV1. Preparaty miejscowe dostępne w stężeniach 0,025–0,075% i 8%. Wymagana ostrożność przy zaburzeniach krzepnięcia, cukrzycy i nadciśnieniu.
- surowce roślinne
Pieprzowiec owocowy (Capsicum frutescens) dostarcza kapsaicynę – substancję o udokumentowanym działaniu przeciwbólowym, przeciwzapalnym i przeciwdrobnoustrojowym. Wyciąg z jego owoców jest składnikiem plastrów, kremów i maści stosowanych przy bólu neuropatycznym i mięśniowo-stawowym. Owoce zawierają też karotenoidy, flawonoidy oraz witaminy C i E.
- surowce roślinne
Pierwiosnek lekarski (Primula veris) zawiera triterpenowe saponiny (głównie w korzeniu), flawonoidy i salicylany. Stosowany jako środek wykrztuśny przy kaszlu i przeziębieniu oraz jako składnik preparatów na zapalenie zatok. Nie zalecany w ciąży i przy lekach przeciwzakrzepowych.
- surowce roślinne
Pierzga pszczela to sfermentowany pyłek pszczeli zawierający białka, polifenole, witaminy, minerały i probiotyki. Fermentacja mlekowa zwiększa biodostępność składników i nadaje produktowi właściwości antyoksydacyjne oraz przeciwzapalne potwierdzone głównie w badaniach przedklinicznych.
- surowce roślinne
Pietruszka zwyczajna zawiera apiol, mirystycynę i flawonoidy odpowiedzialne za działanie moczopędne, antyoksydacyjne i przeciwzapalne. Korzeń i liść stosuje się tradycyjnie przy dolegliwościach dróg moczowych. Wymaga ostrożności w ciąży i przy przyjmowaniu leków przeciwkrzepliwych.
- syntetyczne i biologiczne
Piflufolastat (18F) umożliwia precyzyjną diagnostykę PET raka prostaty dzięki wysokiej specyficzności względem PSMA, wspierając wykrywanie zmian i decyzje terapeutyczne u pacjentów onkologicznych.
- Pigmenty mineralne
Opis w przygotowaniu
- surowce roślinne
Pigwowiec to roślina bogata w witaminę C, polifenole i triterpeny. Badania laboratoryjne wskazują na właściwości przeciwutleniające i przeciwzapalne, a tradycyjna medycyna chińska stosuje go przy bólach stawów i problemach trawiennych. Nasiona zawierają amygdalinę – nie należy ich spożywać.
- syntetyczne i biologiczne
Pikosiarczan sodu to stymulujący środek przeczyszczający aktywowany przez bakterie jelitowe. Stosuje się go przy zaparciach (10 mg/dobę) oraz w przygotowaniu do kolonoskopii. Efekt przeczyszczający pojawia się po 6–12 godzinach. Wytyczne AGA/ACG z 2023 roku zalecają go jako lek pierwszego wyboru w krótkotrwałym leczeniu zaparć.
- syntetyczne i biologiczne
Piksantron to cytostatyk z grupy aza-antracenodionów zarejestrowany przez EMA w nawrotowym agresywnym chłoniaku B-komórkowym. Hamuje topoizomerazę IIα i interkaluje do DNA, wywołując apoptozę komórek nowotworowych przy znacznie niższej kardiotoksyczności niż klasyczne antracykliny. Głównym działaniem niepożądanym jest neutropenia.
- syntetyczne i biologiczne
Pilokarpina obniża ciśnienie wewnątrzgałkowe, wspomagając leczenie jaskry. Działa poprzez zwiększenie odpływu cieczy wodnistej i jest dostępna głównie jako krople do oczu.
- syntetyczne i biologiczne
Pilotantum™ to opatentowany kompleks aktywnych składników roślinnych i cynku stosowany w kosmetykach do skóry głowy. Poprawia mikrokrążenie, ogranicza aktywność 5-α-reduktazy i chroni mieszki włosowe przed stresem oksydacyjnym, wspierając wzrost włosów i redukując ich nadmierne wypadanie.
- syntetyczne i biologiczne
Pimekrolimus to innowacyjny lek miejscowy na atopowe zapalenie skóry, skuteczny przy stanach zapalnych, świądzie i zaczerwienieniu, polecany szczególnie przy nietolerancji glikokortykosteroidów.
Pimobendan to lek weterynaryjny poprawiający siłę skurczu serca i rozszerzający naczynia krwionośne, stosowany głównie w leczeniu przewlekłej niewydolności serca u psów, poprawiający ich jakość życia.
- syntetyczne i biologiczne
Pioglitazon wspomaga leczenie cukrzycy typu 2, poprawiając wrażliwość tkanek na insulinę i obniżając poziom glukozy we krwi, szczególnie gdy sama dieta i ruch są niewystarczające.
- syntetyczne i biologiczne
Pipekuronium zapewnia skuteczne zwiotczenie mięśni podczas znieczulenia ogólnego, wspomagając intubację i operacje oraz umożliwiając sztuczną wentylację płuc w warunkach szpitalnych.
