Indeks substancji czynnych
strona nr 52
Substancje czynne mogą mieć różne pochodzenie – od związków syntetycznych, przez naturalne ekstrakty roślinne, po witaminy i minerały wspierające organizm. Jeśli chcesz szybko sprawdzić, jak działa dany składnik i w jakich sytuacjach znajduje zastosowanie, skorzystaj z naszego indeksu. Znajdziesz tu jasne opisy właściwości, działania i zastosowania poszczególnych substancji.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas chondroitynosiarkowy to składnik chrząstki stawowej stosowany w osteoartrozie. Hamuje enzymy degradujące chrząstkę i działa przeciwzapalnie. Badania kliniczne dają niejednoznaczne wyniki co do redukcji bólu; mocniejsze dowody dotyczą spowalniania zwężania szpary stawowej. Może nasilać działanie warfaryny – zawsze skonsultuj stosowanie z lekarzem lub farmaceutą.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas cytrynowy to organiczny kwas występujący w cytrusach i niezbędny w cyklu Krebsa. W farmacji pełni rolę regulatora kwasowości, a w suplementach zwiększa przyswajalność magnezu i wapnia. Działa antybakteryjnie, przeciwutleniająco oraz keratolitycznie. Przy stosowaniu należy uważać na podrażnienia skóry i oczu oraz na przeciwwskazania żołądkowe.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas D-asparaginowy to aminokwas działający na oś hormonalną – stymuluje wydzielanie LH i testosteronu. Badania kliniczne dają mieszane wyniki: u wytrenowanych mężczyzn nie poprawia składu ciała ani siły. Najlepsze dane dotyczą poprawy jakości nasienia u mężczyzn z problemami z płodnością.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas D-glukonowy i jego sole (glukoniany) stosuje się w suplementacji elektrolitów, leczeniu niedoboru wapnia, anemii z niedoboru żelaza oraz wspomagająco przy przeziębieniu. Glukoniany są dobrze tolerowane i wykazują korzystny profil wchłaniania w porównaniu z innymi solami mineralnymi.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas dehydrocholowy wspiera funkcjonowanie wątroby i dróg żółciowych, łagodząc dolegliwości trawienne i ułatwiając wydzielanie żółci. Stosowany w terapii niestrawności i zaburzeń trawienia.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas deoksycholowy skutecznie redukuje nadmiar tkanki tłuszczowej pod podbródkiem u dorosłych, poprawiając kontur twarzy. Stosowany jest jako roztwór do wstrzykiwań, rozbija komórki tłuszczowe.
- witaminy i minerały
DHA to kwas omega-3 niezbędny dla mózgu, oczu i serca. Organizm wytwarza go w ilościach śladowych – główne źródła to tłuste ryby i suplementy. Kobiety w ciąży potrzebują dodatkowych 200 mg/dobę. Wysokie dawki wymagają konsultacji lekarskiej ze względu na wpływ na krzepnięcie krwi i ciśnienie.
- witaminy i minerały
DPA to kwas omega-3 zajmujący miejsce między EPA a DHA w łańcuchu metabolicznym. Badania łączą wyższy poziom DPA we krwi z niższym ryzykiem chorób serca. W badaniach laboratoryjnych działa silniej przeciwzakrzepowo niż EPA i wytwarza mediatory wygaszające stan zapalny.
- witaminy i minerały
EPA (kwas eikozapentaenowy) to omega-3, którego organizm nie produkuje samodzielnie. Wspiera pracę serca, pomaga utrzymać prawidłowe trójglicerydy i ciśnienie krwi. Suplementy dostępne są w postaci oleju rybiego, algowego lub preparatów na receptę z etylem eikozapentaenowym.
- Kwas eikozatrienowy
Opis w przygotowaniu
- surowce roślinne
Kwas elagowy to polifenol z malin, granatów i orzechów. Działa głównie przez metabolity jelitowe – urolityny. Wykazuje właściwości antyoksydacyjne i przeciwzapalne; może wchodzić w interakcje z lekami na cukrzycę i preparatami metabolizowanymi przez CYP450.
- Kwas fenylbenzimidazolosulfonowy
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
Kwas fenylobenzimidazolosulfonowy (ensulizol) to wodpuszczalny filtr UVB pochłaniający promieniowanie w zakresie 290–320 nm. W UE dopuszczony do 8% stężenia w kosmetykach. Wykazuje bardzo niskie wchłanianie przez skórę i brak aktywności estrogennej. Wymaga łączenia z filtrami UVA dla pełnej ochrony szerokopasmowej.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas ferulowy to roślinny antyoksydant o udokumentowanym działaniu w dermatologii – zmniejsza zaczerwienienie skóry po UV, poprawia elastyczność i nawilżenie. W laboratoriach wykazuje też działanie przeciwzapalne, neuroprotekcyjne i kardioprotekcyjne, choć kliniczne potwierdzenie tych efektów u ludzi wymaga dalszych badań.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas fitowy (IP6) wiąże minerały w jelitach i może obniżać ich wchłanianie, ale jednocześnie działa antyoksydacyjnie i może chronić przed nadmiarem żelaza. Moczenie i fermentacja żywności ograniczają jego działanie antyodżywcze.
- witaminy i minerały
Kwas foliowy (witamina B9) wspiera syntezę DNA, tworzenie krwinek i metabolizm homocysteiny. Kluczowy przed ciążą i w jej trakcie – 400 µg dziennie zmniejsza ryzyko wad cewy nerwowej. Stosowany też w niedokrwistości i przy terapii metotreksatem. Nie przekraczaj 1000 µg/dobę bez nadzoru lekarza.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas fosforowy to substancja pomocnicza stosowana w lekach jako regulator pH i środek buforujący oraz dodatek do żywności (E338). Występuje w płynach doustnych, preparatach stomatologicznych i napojach cola. Jego sole wapniowe, sodowe i potasowe mają szerokie zastosowanie w farmacji i przemyśle spożywczym.
- Kwas ftalimidoperoksykaproinowy
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
PAP (kwas ftalimidoperoksykapronowy) to syntetyczny środek wybielający zęby działający bez wolnych rodników. Dostępny w produktach kosmetycznych jako alternatywa dla nadtlenku wodoru – wyniki badań są obiecujące, lecz baza dowodowa jest wciąż ograniczona.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas fulwowy to naturalna substancja humusowa z gleby, badana pod kątem właściwości przeciwzapalnych, antyoksydacyjnych i immunomodulujących. Wstępne badania są obiecujące, ale dowody kliniczne u ludzi pozostają ograniczone. Przed stosowaniem skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas fumarowy i jego estry (głównie dimetylfumaran) stosuje się w leczeniu łuszczycy i stwardnienia rozsianego. U 50–70% pacjentów z łuszczycą osiąga się znaczną poprawę w ciągu 4 miesięcy. Terapia wymaga regularnej kontroli krwi i czynności nerek.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas gadoterowy to dożylny środek kontrastowy do MRI oparty na gadolinie. Skraca czas relaksacji T1 protonów wody, rozjaśniając tkanki na obrazach. Wyróżnia się najwyższą stabilnością kinetyczną spośród środków gadolinowych i jest wydalany przez nerki w ciągu 24 godzin.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas galusowy to roślinny polifenol o silnym działaniu antyoksydacyjnym i przeciwzapalnym. Wstępne badania u ludzi sugerują, że już ok. 12–15 mg dziennie obniża markery stresu oksydacyjnego, choć większość danych pochodzi z badań przedklinicznych.
- syntetyczne i biologiczne
GABA to główny neuroprzekaźnik hamujący w mózgu, regulujący lęk, sen i napięcie mięśniowe. Suplementy doustne mają niepewną skuteczność ze względu na ograniczone przenikanie przez barierę krew–mózg. Małe badania wskazują na możliwy wpływ na sen i ciśnienie krwi przy dawkach 100–300 mg/dobę.
- witaminy i minerały
Kwas gamma-linolenowy (GLA) to kwas tłuszczowy omega-6 z oleju z ogórecznika, wiesiołka i czarnej porzeczki. W organizmie przekształca się w prostaglandynę E1 o właściwościach przeciwzapalnych. Stosowany przy neuropatii cukrzycowej, RZS i problemach skórnych w dawkach 360 mg – 2,8 g/dobę.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas glicyretynowy to aktywny składnik lukrecji o działaniu przeciwzapalnym, hepatoprotekcyjnym i przeciwwirusowym. Hamuje enzym 11β-HSD2, podnosząc lokalne stężenie kortyzolu. Stosowany w stanach zapalnych skóry i schorzeniach wątroby. Nadmierne dawki mogą powodować nadciśnienie i hipokaliemię.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas glicyryzynowy pochodzi z korzenia lukrecji i hamuje enzym 11β-HSD2, podnosząc poziom kortyzolu. Działa przeciwzapalnie, przeciwwirusowo i hepatoprotekcyjnie. W dużych dawkach może powodować nadciśnienie i zaburzenia elektrolitowe.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas glikochenodeoksycholowy to koniugat CDCA z glicyną, wydzielany przez wątrobę do żółci. Uczestniczy w trawieniu tłuszczów i wchłanianiu witamin. Macierzysta cząsteczka CDCA jest lekiem stosowanym w kamicy żółciowej i ksantomatozie mózgowo-ścięgnistej.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas glikocholowy to naturalny kwas żółciowy z wątroby, który emulguje tłuszcze i wspomaga wchłanianie witamin A, D, E i K w jelicie. Badany jest jako terapia wrodzonych zaburzeń syntezy kwasów żółciowych, choć bezpośrednich badań klinicznych dotyczących jego suplementacji jest jak dotąd niewiele.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas glikodeoksycholowy to naturalna sól żółciowa powstająca w wątrobie, uczestnicząca w trawieniu tłuszczów i regulacji metabolizmu. Badania kliniczne są wstępne, a substancja budzi zainteresowanie jako potencjalny cel terapeutyczny w chorobach wątroby i zaburzeniach metabolicznych.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas glikolowy to najmniejszy alfa-hydroksykwas, który złuszcza naskórek, stymuluje kolagen i rozjaśnia przebarwienia. Stosowany w stężeniach 5–10% w warunkach domowych lub 20–70% w gabinetach dermatologicznych. Wymaga ochrony przeciwsłonecznej SPF 30+.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas glukuronowy to naturalny związek produkowany w organizmie, niezbędny do detoksykacji wątrobowej i metabolizmu leków. Uczestniczy w glukuronidacji – procesie, który przekształca toksyny i leki w formy łatwe do wydalenia.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas gondolowy to jednonienasycony kwas tłuszczowy omega-9 (20:1 n-9) obecny w orzechach makadamia, oleju rzepakowym i oleju jojoba. Stabilizuje błony komórkowe i dostarcza energii. Badania na zwierzętach wskazują na potencjalne działanie przeciwmiażdżycowe i przeciwzapalne, lecz brak jeszcze potwierdzonych danych klinicznych u ludzi.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas hialuronowy naturalnie nawilża skórę, smaruje stawy i chroni oczy. Stosuje się go w iniekcjach dostawowych, kroplach do oczu, wypełniaczach skórnych i suplementach doustnych (60–120 mg/dobę). Skuteczność zależy od masy cząsteczkowej i drogi podania.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas huminowy to substancja z rozkładu materii organicznej, badana pod kątem działania antyoksydacyjnego, immunomodulującego i chelatującego metale ciężkie. Brakuje jednak potwierdzonych badań klinicznych na ludziach – a stosowanie niesie realne ryzyko interakcji i nasilenia chorób autoimmunologicznych.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas humusowy to naturalny związek z gleby o działaniu chelującym, antyoksydacyjnym i modulującym mikrobiotę jelit. Dowody kliniczne u ludzi są bardzo ograniczone – jedno małe badanie pokazało wpływ na mikroflorę jelitową. Przed stosowaniem warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą, szczególnie przy chorobach tarczycy lub autoimmunologicznych.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas hydroksycytrynowy (HCA) pochodzi ze skórki Garcinia cambogia i hamuje enzym ATP-liazę cytrynianową, ograniczając syntezę tłuszczów. Wyniki badań klinicznych dotyczących odchudzania są niejednoznaczne, a bezpieczeństwo stosowania przez szczególne grupy pacjentów nie zostało w pełni potwierdzone.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas hydroksydekanowy pochodzi z mleczka pszczelego i wykazuje w badaniach laboratoryjnych działanie przeciwzapalne, antybakteryjne i normalizujące rogowacenie skóry. W kosmetykach stosuje się go bezpiecznie w stężeniach 0,0084–0,1%.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas hydroksyfenylopropamidobenzoesowy to substancja pomocnicza w kosmetykach i preparatach OTC, działająca łagodząco, przeciwświądowo i przeciwzapalnie. Stosuje się ją w stężeniu 0,1–0,5% w/w; charakteryzuje się niskim profilem ryzyka alergicznego i brakiem oznaczeń zagrożeń GHS.
