Kategorie
Leki bez recepty (OTC)
Leki na receptę (RX)
Suplementy diety
Wyroby medyczne
Środki spożywcze
Dermokosmetyki
Poradniki
Schorzenia
Substancje czynne
Interakcje
Porady
Kalkulatory
Badania kliniczneIndeks substancji czynnych
strona nr 43
Substancje czynne mogą mieć różne pochodzenie – od związków syntetycznych, przez naturalne ekstrakty roślinne, po witaminy i minerały wspierające organizm. Jeśli chcesz szybko sprawdzić, jak działa dany składnik i w jakich sytuacjach znajduje zastosowanie, skorzystaj z naszego indeksu. Znajdziesz tu jasne opisy właściwości, działania i zastosowania poszczególnych substancji.
- syntetyczne i biologiczne
Izoflawony (genisteina, daidzeina) to fitoestrogeny z soi wiążące się z receptorami estrogenowymi. Badania kliniczne potwierdzają ich umiarkowaną skuteczność w łagodzeniu objawów menopauzy i poprawie funkcji naczyń. Wchodzą w interakcje z wieloma lekami – przed suplementacją warto porozmawiać z farmaceutą.
- syntetyczne i biologiczne
Izofluran to wziewny anestetyk stosowany do znieczulenia ogólnego w chirurgii, ceniony za szybki początek działania i kontrolę głębokości narkozy pod nadzorem personelu medycznego.
- syntetyczne i biologiczne
Izoheksadekan to syntetyczny węglowodór (C₁₆H₃₄) stosowany w kosmetykach jako lekki emolient i rozpuszczalnik. Tworzy film okluzyjny ograniczający utratę wody ze skóry, nie zatyka porów i nadaje produktom jedwabistą, nieprzetłuszczającą się teksturę. Znajdziesz go w kremach, podkładach, serach, balsamach do włosów i preparatach do demakijażu.
- syntetyczne i biologiczne
Izokonazol to lek przeciwgrzybiczy o szerokim spektrum, wykorzystywany miejscowo w leczeniu grzybic skóry i błon śluzowych. Dostępny w postaci kremów oraz preparatów dopochwowych.
- syntetyczne i biologiczne
Izolat białek serwatkowych (WPI) zawiera co najmniej 90% białka, poniżej 1 g laktozy na porcję i minimalną ilość tłuszczu. Dostarcza wszystkich niezbędnych aminokwasów, w tym leucyny i cysteiny. Badania potwierdzają jego rolę w syntezie białek mięśniowych, regeneracji, kontroli masy ciała i poprawie profilu lipidowego.
- syntetyczne i biologiczne
Izomalt to alkohol cukrowy z buraka cukrowego – dostarcza połowę kalorii cukru i minimalnie wpływa na glikemię. Stosowany w żywności bez cukru, pastylkach i suplementach. Zatwierdzone przez UE oświadczenia zdrowotne dotyczą glikemii i zdrowia zębów. Przy nadmiarze może powodować wzdęcia i biegunki.
- syntetyczne i biologiczne
Izomaltoza to disacharyd dwóch cząsteczek glukozy (wiązanie α-1,6) o wartości energetycznej ~2 kcal/g i niskim indeksie glikemicznym. Jest trawiona przez isomaltazę w jelicie cienkim i stosowana jako słodzik oraz składnik funkcjonalny w żywności i farmacji.
- syntetyczne i biologiczne
Izomaltuloza to wolno trawiony cukier naturalnie obecny w miodzie, z GI 32 i wartością energetyczną 4 kcal/g. Powoduje niższy skok glukozy i insuliny niż sacharoza, wspiera stabilną glikemię i jest przyjazna dla zębów – co potwierdził EFSA.
- Izomerat sacharydowy
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
Izoniazyd to kluczowy lek przeciwgruźliczy o silnym działaniu bakteriobójczym na prątki gruźlicy. Stosowany w różnych postaciach, wymaga uwagi ze względu na interakcje i możliwe działania niepożądane.
- syntetyczne i biologiczne
Izononanian izononylu to syntetyczny ester stosowany w stężeniu 2–10% jako emolient, środek kondycjonujący skórę i modyfikator tekstury w kremach, balsamach i kosmetykach do włosów. Tworzy półokluzyjny film ograniczający utratę wody przez naskórek i nadaje preparatom lekką, niegreasy konsystencję.
- Izooamylo-p-metoksycynamonian
Opis w przygotowaniu
- Izopropanol
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
Monoazotan izosorbidu to lek z grupy azotanów stosowany w profilaktyce dławicy piersiowej. Rozszerza naczynia krwionośne przez uwalnianie tlenku azotu, zmniejszając obciążenie serca. Nie nadaje się do doraźnego leczenia ostrego bólu w klatce piersiowej. Nie wolno go łączyć z inhibitorami PDE-5.
- syntetyczne i biologiczne
Izostearynian izostearylu to emolient i środek kondycjonujący skórę stosowany w kremach, pomadkach i pudrach. Tworzy ochronny film lipidowy, ogranicza utratę wody przez naskórek i poprawia rozsmarowywalność preparatów. Uznawany za bezpieczny i o niskim ryzyku podrażnień.
- syntetyczne i biologiczne
Izostearynian sorbitanu to emulgator W/O stosowany w kremach, filtrach UV i preparatach farmaceutycznych do użytku miejscowego. Stabilizuje emulsje, poprawia konsystencję i ułatwia wnikanie składników aktywnych. Uznany za bezpieczny dla skóry, w tym wrażliwej.
- syntetyczne i biologiczne
Izotoniczny roztwór wody morskiej (0,9% NaCl) płucze jamę nosową, usuwa śluz i patogeny oraz nawilża śluzówkę bez efektu osmotycznego. Badania kliniczne potwierdzają jego skuteczność w przeziębieniu, katarze alergicznym i zapaleniu zatok u dzieci i dorosłych. Jest bezpieczny przy codziennym stosowaniu. Przykładami takich preparatów są m.in. Marimer Izotoniczny, Disnemar Baby i Rinozine Aqua Isotonic.
- syntetyczne i biologiczne
Izotretynoina stosowana w leczeniu ciężkich postaci trądziku umożliwia długotrwałą poprawę stanu skóry, ale wymaga ścisłej kontroli ze względu na potencjalne działania niepożądane.
- syntetyczne i biologiczne
Izowalerianian cynku to związek chemiczny o wzorze Zn(C2H3O2)2. Jest stosowany jako dodatek do żywności oraz w przemyśle farmaceutycznym.
- syntetyczne i biologiczne
Izowalerianian mentylu to substancja o łagodnym działaniu uspokajającym i odruchowo rozszerzającym naczynia. Stosowany podjęzykowo przy napięciu nerwowym, czynnościowym bólu serca i chorobie lokomocyjnej. Efekt pojawia się po ok. 5 minutach i jest krótkotrwały. Dowody kliniczne są ograniczone.
- surowce roślinne
Jabłko dostarcza pektyn, kwercetyny, proantocyjanidyn i kwasu ursolowego, które wspierają zdrowie serca, regulację poziomu cukru i pracę jelit. Sok jabłkowy wchodzi w istotne interakcje z kilkoma lekami – wymaga zachowania odstępu co najmniej 4 godzin. Pestki zawierają trujące glikozydy cyjanogenne i nie powinny być spożywane.
- syntetyczne i biologiczne
Jad pszczeli to mieszanina peptydów (melityna, apamina) i enzymów (fosfolipaza A₂), która wykazuje działanie przeciwzapalne i przeciwbólowe. Jest stosowany w immunoterapii alergii na jad owadów. Badania kliniczne nad innymi zastosowaniami dają niejednoznaczne wyniki, a ryzyko anafilaksji wymaga szczególnej ostrożności.
- syntetyczne i biologiczne
Jad żmii zygzakowatej zawiera enzymy rozkładające tkanki i zaburzające krzepnięcie krwi. Zrozumienie ich mechanizmów działania doprowadziło do opracowania leków na nadciśnienie, zakrzepicę i ostre zespoły wieńcowe.
- surowce roślinne
Jagoda europejska dostarcza antocyjanów, tanin i flawonoidów, które wspierają zdrowie oczu, naczyń krwionośnych i kontrolę glikemii. Standaryzowane wyciągi (25–36% antocyjanozydów) stosuje się w dawkach 120–240 mg dwa razy dziennie. Przed suplementacją warto skonsultować się z lekarzem, jeśli przyjmujesz leki rozrzedzające krew lub na cukrzycę.
- surowce roślinne
Jagoda kamczacka (haskap, honeyberry) to owoc bogaty w antocyjany (do 1300 µg/100 g), witaminę C i polifenole. Badania wstępne wskazują na działanie antyoksydacyjne, przeciwzapalne i wspierające gospodarkę glukozową, choć większość dowodów pochodzi z badań na zwierzętach lub in vitro.
- surowce roślinne
Jagodlin wonny (ylang-ylang, Cananga odorata) dostarcza olejku eterycznego bogatego w linalool, β-kariofilen i octany. Wdychanie olejku może obniżać ciśnienie krwi i tętno. Stosuje się go wyłącznie zewnętrznie, po rozcieńczeniu; przeciwwskazany w ciąży i przy niskim ciśnieniu.
- surowce roślinne
Jagody acai to owoce amazońskiej palmy bogate w antocyjany i polifenole o silnych właściwościach antyoksydacyjnych. Badania wskazują na możliwe działanie przeciwzapalne i redukcję markerów stresu oksydacyjnego, choć dowody kliniczne są wciąż ograniczone. Przed suplementacją skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
- surowce roślinne
Jagody goji (Lycium barbarum) zawierają polisacharydy LBP, zeaksantynę i betainę. Badania kliniczne potwierdzają korzystny wpływ na zdrowie oczu, profil lipidowy i poziom glukozy. Wchodzą w interakcje z warfaryną i lekami na cukrzycę oraz ciśnienie – przed stosowaniem skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
- surowce roślinne
Jagody jałowca zawierają olejek eteryczny bogaty w monoterpeny (alfa-pinen, terpinen-4-ol), flawonoidy i taniny. Wykazują działanie moczopędne, przeciwzapalne i przeciwdrobnoustrojowe potwierdzone w badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach. Stosowanie wewnętrzne maksymalnie 4–6 tygodni; przeciwwskazane w ciąży i chorobach nerek.
- surowce roślinne
Jałowiec kolczasty i pozyskiwany z niego olej cade to tradycyjny surowiec dermatologiczny bogaty w fenole i sesquiterpeny. Stosowany zewnętrznie przy egzemie, łuszczycy i łupieżu. Surowy olej jest toksyczny – do użytku nadaje się tylko forma rektyfikowana.
- surowce roślinne
Jałowiec pospolity dostarcza olejku eterycznego bogatego w α-pinen i terpinen-4-ol, które odpowiadają za działanie moczopędne i przeciwzapalne. Stosowany tradycyjnie przy niestrawności, infekcjach dróg moczowych i bólach stawów. Bezwzględnie przeciwwskazany w ciąży i chorobach nerek.
- surowce roślinne
Jałowiec wirginijski (Juniperus virginiana) zawiera olejek cedrowy bogaty w cedrol i terpenoidy, podofillotoksynę oraz flawonoidy. Tradycyjnie stosowany przy kaszlu, bólach reumatycznych i jako środek moczopędny. Bezwzględnie przeciwwskazany w ciąży; może drażnić nerki i powodować reakcje alergiczne.
- surowce roślinne
Janowiec barwierski to roślina lecznicza z tradycji europejskiej ziołolecznictwa. Zawiera izoflawony, flawonoidy i alkaloidy, ale kliniczne dowody skuteczności u ludzi są niewystarczające. W ciąży jest przeciwwskazany.
- surowce roślinne
Jarmuż to warzywo liściaste bogate w glukozynolany, luteynę, kemferol i witaminę K. Wspiera zdrowie oczu, układu sercowo-naczyniowego i odporność. Osoby na lekach przeciwzakrzepowych oraz z niedoczynnością tarczycy powinny skonsultować jego spożycie z lekarzem.
- surowce roślinne
Jarząb domowy i wyciąg z pączków jarzębu zawierają kwas sorbowy, flawonoidy, proantocyjanidyny i witaminę C. Tradycyjnie stosowany w gemmoterapii przy zaburzeniach krążenia żylnego. Surowe owoce wymagają obróbki cieplnej ze względu na obecność prunazynny i kwasu parasorbowego.
- surowce roślinne
Owoce jarzębiny pospolitej to naturalne źródło flawonoidów, kwasu chlorogenowego, karotenoidów i witaminy C. Wykazują silną aktywność antyoksydacyjną i były tradycyjnie stosowane przy przeziębieniach, dolegliwościach trawiennych i infekcjach.
- surowce roślinne
Jarzębina to roślina bogata w kwasy fenolowe, witaminę C i flawonoidy. Surowe owoce zawierają drażniący kwas parasorbowy – bezpieczna jest dopiero po obróbce termicznej lub mrożeniu. Wyciąg z jarzębiny bywa składnikiem suplementów diety i preparatów ziołowych.
- surowce roślinne
Jaśmin dostarcza olejku eterycznego, flawonoidów i polifenoli. Badania wstępne sugerują działanie przeciwutleniające i przeciwzapalne, ale kliniczne potwierdzenie u ludzi jest ograniczone. W ilościach spożywczych uznawany za bezpieczny; brak ustalonego dawkowania dla preparatów.
- surowce roślinne
Jaśmin lekarski (Jasminum officinale) – roślina bogata w flawonoidy, olejek eteryczny i saponiny. Wyciąg z kwiatów jest badany pod kątem właściwości antyoksydacyjnych i przeciwbakteryjnych, a jego aromat – pod kątem działania relaksującego. Stosowany głównie zewnętrznie i w aromaterapii; brak potwierdzenia klinicznego dla zastosowań leczniczych.
- surowce roślinne
Jaśmin żółty to potoczna nazwa dwóch różnych roślin: Jasminum humile (prawdziwy jaśmin z żółtymi kwiatami) oraz Gelsemium sempervirens (toksyczna roślina niespokrewniona z jaśminem). Ta druga zawiera silnie trujące alkaloidy i nie jest stosowana w konwencjonalnej medycynie – jej dawka śmiertelna to zaledwie 2–3 g dla dorosłego.